TÜRKİYE, KIBRIS VE DOĞU AKDENİZ: ENERJİ JEOPOLİTİĞİ ÜZERİNE STRATEJİK BİR ANALİZ

[1] https://arabcenterdc.org/resource/gas-and-geopolitics-in-the-eastern-mediterranean

[2] https://smallwarsjournal.com/2025/02/05/assads-fall-and-the-qatari-gas-pipeline

[3] https://en.unav.edu/web/global-affairs/la-guerra-en-gaza-lastra-los-proyectos-de-gasoducto-de-la-region

[4] 27 Kasım 2019'da imzalanan anlaşma, iki ülkenin Akdeniz'de belirlenen sınırlar içinde doğal kaynaklarda hak talep edebilecekleri anlamına geliyor. Dönemin Libya Başbakanı Fayiz es-Serrac ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın görüşmesinin ardından Libya'da kalıcı barış, istikrar ve güvenliğin sağlanmasına katkıda bulunmak ve karşılıklı fayda temelinde mümkün olan tüm alanlarda ilişkiler geliştirmek amacıyla imzalanan anlaşma, 2020'de Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres tarafından BM Şartı'nın 102. maddesi gereğince onaylandı.Hakkaniyet ilkesi ve uluslararası hukuk kurallarına uygun düzenlenen Türkiye-Libya deniz yetki alanları anlaşması, her iki ülkenin de Doğu Akdeniz'deki hak ve çıkarlarını korumayı amaçlıyor.

[5]https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-ve-libyanin-egemenlik-haklarini-koruyan-deniz-yetki-anlasmasi-5inci-yilini-doldurdu/3406013

[6] https://www.setav.org/en/experts-respond-israels-ambitions-on-the-cyprus-island

İsrail, Doğu Akdeniz’de ortaya çıkan enerji fırsatlarını yalnızca ekonomik kazanç penceresinden değil, jeopolitik ve stratejik bir perspektiften değerlendirmektedir. 2010’larda keşfettiği büyük gaz sahaları (Tamar, Leviathan vb.) sayesinde İsrail, enerji ithalatçısı konumundan ihracatçı konumuna geçerek kendine yeni bir diplomatik manevra alanı açmaya çalışmıştır. Tel Aviv yönetimi, doğal gazı hem komşu ülkelere satıp onlarla bağlarını geliştirmek hem de Avrupa’ya ihracat yoluyla stratejik önemini artırmak istemiştir. Nitekim Ürdün ve Mısır ile milyarlarca dolarlık gaz anlaşmaları imzalayan İsrail, bu ülkelere enerji sağlayarak ekonomik bağımlılık ilişkileri tesis etmeye yöneldi. Özellikle Mısır ile kurulan mekanizma dikkat çekicidir: İsrail gazı, mevcut boru hatları ile Mısır’ın Sina’daki tesislerine ulaştırılıp LNG formunda Avrupa ve Asya’ya gönderilmektedir. Bu sayede İsrail, Avrupa’nın Rus gazına alternatif arayışında kritik bir tedarikçi olarak konum almaya çalışmaktadır.

İsrail’in enerji hamlelerinin belki de daha önemli boyutu, bölgesel ittifak stratejisi ile ilgilidir. Enerji, İsrail için bölgedeki izolasyonunu kırmanın bir aracı haline geldi. 2010’lu yıllardan itibaren Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ile geliştirilen üçlü mekanizma, başlangıçta ortak askeri tatbikatlar ve siyasi istişareler şeklinde ortaya çıktı. Zamanla bu üçlü, “Enerji Üçgeni” olarak adlandırılan bir ekonomik ortaklığa da evrildi. İsrail-Yunanistan-GKRY arasında imzalanan anlaşmalar, Doğu Akdeniz’de doğal gaz arama, elektrik kablo bağlantıları (EuroAsia Interconnector gibi) ve hatta yenilenebilir enerji entegrasyonu projelerini kapsamaktadır. Bu çok boyutlu ortaklık, İsrail’e hem enerji ihracatında yeni bir rota, hem de Türkiye karşısında stratejik bir denge unsuru sağlamaktadır.

https://www.offshore-energy.biz/euroasia-interconnector-gets-green-light-for-converter-station-in-cyprus/

Örneğin, Kıbrıs’ın batısında İsrail yapımı hava savunma sistemlerinin konuşlanması, Türkiye açısından hava sahası takibi konusunda bir meydan okuma yaratırken İsrail’e Doğu Akdeniz’de ileri bir gözlem noktası kazandırmıştır. İsrail’deki güvenlik elitleri, bu tür yatırımların Türkiye’nin olası tepkilerini provoke ederek, uluslararası topluma karşı kendilerine meşruiyet zemini yaratabileceğini dahi hesaplamaktadır. Bir analiz, İsrail’in Güney Kıbrıs’ta askeri varlığını artırarak Türkiye’yi tepki vermeye kışkırtmak ve olası bir Türk sert tepkisini “bakın Türkiye agresif, biz meşru önlemler alıyoruz” şeklinde sunmak gibi bir diplomatik manevra planı güttüğünü öne sürmüştür. Bu, İsrail’in zaman zaman kendi adımlarına karşı Türkiye’den gelen sert söylemleri uluslararası alanda kullanarak, Türkiye karşıtı bir anlatı oluşturma çabasına işaret etmektedir.[1]

İsrail’in “gerçek amaçları” kapsamında, Tel Aviv’in Doğu Akdeniz’deki hamlelerinin ardında birkaç katmanlı hedeften söz edilebilir:

• Enerji Güvenliği ve Gelir Çeşitlendirmesi: İsrail için Leviathan ve Tamar gibi sahalar, onlarca yıllık iç tüketime yetecek gaz sağlarken aynı zamanda ihracat geliri demektir. İsrail, bir yandan bu gelirle ekonomik gücünü artırmayı, diğer yandan kendini Avrupa için vazgeçilmez bir tedarikçi konumuna getirmeyi amaçlamaktadır. Bu sayede, uluslararası arenada (örneğin AB nezdinde) diplomatik nüfuzu artacak, kritik anlarda Avrupalıların desteğini almak kolaylaşacaktır. Nitekim Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgali sonrası Avrupa’nın enerji sıkıntısına düşmesi, İsrail-Mısır üzerinden Avrupa’ya LNG gönderilmesini stratejik bir fırsat haline getirdi. İsrail bu fırsatı değerlendirerek, kısa vadede spot piyasaya gaz satışı, orta vadede de kalıcı ihracat anlaşmalarıyla kendini Avrupa enerji güvenliğinin bir parçası haline getiriyor.
• Bölgesel Entegrasyon ve İran’ı İzolasyon: İsrail, geleneksel olarak düşmanlık yaşadığı Arap dünyasıyla son yıllarda normalleşme adımları atmış (Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ile Abraham Anlaşmaları 2020 vb.), enerji ve teknoloji gibi alanlardaki iş birlikleriyle kendini Orta Doğu coğrafyasının meşru bir aktörü haline getirmeye çalışmaktadır. Doğu Akdeniz’de Yunanistan ve Mısır’la kurduğu ortaklık, İsrail’in bölgesel izolasyonunu kırmasının bir uzantısıdır. Bu işbirlikleri, örtülü biçimde Türkiye ve İran gibi rakiplerin nüfuzunu dengelemeyi amaçlar niteliktedir. Özellikle İran tehdidine karşı İsrail, Yunanistan ve GKRY üzerinden AB ile daha yakın askeri bağlar kurmak istemektedir. Doğu Akdeniz’de Yunanistan ve GKRY’ye sağladığı savunma sistemleri, aynı zamanda İsrail’in muhtemel bir İran çatışmasında Akdeniz’de güvenli bir cephe hattı tesis etmesi anlamına gelir. Örneğin 2025 ortalarında (Haziran 2025’te) yaşandığı iddia edilen kısa süreli bir İsrail-İran çatışmasında, İsrail’in Güney Kıbrıs’ı hem vatandaşlarının tahliyesi hem de askeri lojistik için kullandığı rapor edilmiştir. Bu durum, İsrail’in Kıbrıs’ı yarı-kalıcı bir ileri karakol olarak değerlendirdiğini göstermektedir.[2]
• Filistin ve Gazze Üzerindeki Kontrol: İsrail’in gerçek amaçlarını tartışırken Filistin meselesini ayrı tutmak mümkün değildir. Doğu Akdeniz’deki doğal gaz yataklarının bir kısmı, Filistin’in hak iddia ettiği sularda bulunmaktadır. Bunların başında gelen Gaza Marine sahası, 1 trilyon fitküp (30 milyar m³) rezerviyle Filistin ekonomisi için potansiyel bir can simidi sayılır[3]. İsrail resmi olarak Gazze açıklarındaki bu saha üzerinde egemenlik iddiasında bulunmasa da, fiilen gelişimini engelleyen güç olmuştur. 2000 yılında keşfedilen saha, 2000’ler boyunca British Gas tarafından işletilmeye çalışıldıysa da İsrail güvenlik endişelerini öne sürerek projeyi onaylamadı. Gerekçesi, 2007’den beri Gazze’yi yöneten Hamas’ın bu kaynaktan dolaylı da olsa fayda sağlamasını istememesiydi. İsrail, ancak Ekim 2023 savaşı öncesinde –Hamas’ı devre dışı bırakacak şekilde– Filistin Yönetimi ve Mısır’ın da içinde olduğu bir konsorsiyuma Gazze gazını geliştirme izni vermiştir. Haziran 2023’te duyurulan bu anlaşma, 2026 gibi erken bir tarihte üretime başlamayı hedeflese de savaşla tüm planlar yine askıya alındı. Bu tablo, İsrail’in Filistin topraklarındaki enerji kaynaklarını bir baskı aracı olarak kullandığını gösterdi. İsrail’in aslında Gazze gazını kendi enerji denkleminin bir parçası haline getirerek Filistinlilerin ekonomik bağımsızlık imkanını sınırlandırdı. Filistin Devleti’nin tanınmasının Gaza Marine’in geliştirilmesinin hukuki zeminini güçlendirdi. Ve Filistin’e Doğu Akdeniz’deki boru hatlarından transit gelir talep etme imkanı dahi verdi. Kısaca İsrail, Filistin’in ekonomik olarak güçlenebileceği böyle bir adımı, kendi güvenlik ve siyasi endişeleriyle bağlantılı olarak bugüne dek bloke etmiştir. Bu da, İsrail’in gerçek amaçları arasında Filistin’in elini zayıf tutma refleksinin halen güçlü olduğunu göstermektedir.

Diğer taraftan Filistin toprakları ve Doğu Akdeniz’deki enerji rezervleri dünya elitlerinin gözlerini diktikleri noktalardan biri. Ukrayna’nın madenleri, Venezuela’nın petrolü, İran’ın gazı gibi Gazze kıyılarındaki trilyonluk gaz rezervi de küresel yapıların önceliği.

“18 Haziran 2023’te İsrail, Gazze açıklarında bir gaz sahasının işletilmesi için ön onay verdi. İsrail Enerji Bakanlığı, Gazze’de deniz doğal gazı arama faaliyetleri için ihaleyi 2023 yılının Temmuz ayında açtı. Üç ay sonra, 7 Ekim 2023’te katliam başlatılacaktı. Kan oluk oluk akarken sivil halk, çoluk çocuk, hasta yaşlı demeden katledilirken bir soykırım süregiderken Netenyahu’nun Enerji Bakanı, 29 Ekim’de yani 7 Ekim’den üç hafta sonra altı şirketten oluşan iki konsorsiyuma 12 adet lisans verdi. Biri İngiliz BP, diğeri İtalyan ENİ enerji devi önderliğinde gaz arama izni içeren 12 lisans. Kısacası, Gazze kıyılarında ve Doğu Akdeniz’e uzanan trilyonluk doğal gaz rezervleri; ABD İngiliz ve İtalyan, İsrail ve bazı Arap ülkelerine ait şirketler arasında paylaşılıyordu. Paylaşımın içindekiler pay kavgasını sürdürürken dışarda kalan ülkeler de seslerini yükselttiler. Filistin halkını düşünüyormuş, katliama dur diyormuş gibi görünenlerin çoğu yeni paylaşımdan pay almak istiyor. ABD bu arada Kıbrıs Rum Kesimi’nin kıyılarında doğal gaz ve petrol sondajına birlikte başladı. 280 adet İsrail şirketi Rum kesimine yerleşmiş durumda. ABD doğal gazının ticareti yapan bir şirket Rum kesiminde… Tıpkı GUAM, Amerika’nın SAMOA’sı, ABD VİRJİN Adaları gibi. Gazze’de karar verici konumda bir konseyden söz eden Trump, sömürge valiliğine Tony Blair’i getiriyor. Buradaki servetin yönetimi kendisinde ve ABD Enerji Bakanlığı’nda olacak. Hedef, tüm bölgeyi yeniden şekillendirmek, Mısır’ın, Ürdün’ün Suudi Arabistan’ın ama öncelikle Türkiye sınırından Mısır Sina yarımadasına kadar olan kıyı şeridinde Amerikan askeri ablukasını kurmak ve trilyonluk gaz rezervine el koymak”[4].

• İç Politika ve İdeolojik Faktörler: İsrail’in bölgesel stratejisinin iç politika dinamiklerinden de bağımsız olmadığı söylenebilir. Son yıllarda İsrail siyasetinde güçlü hale gelen sağ koalisyonlar, Filistin meselesinde tavizsiz bir tutum benimseyerek yerleşim politikalarını sürdürürken, dış politikada da sertlik yanlısı bir çizgi izlediler. Başbakan Netanyahu, içeride yaşanan kutuplaşma ve protestolar (örneğin yargı reformu krizinde olduğu gibi) karşısında zaman zaman güvenlik gündemini öne çıkararak toplumsal birleştiriciliği sağlamaya çalıştı. Ekim 2023’teki Hamas saldırısı sonrası yaşanan savaş, başlangıçta ülke içinde bir kenetlenme yaratsa da, savaşın uzaması Netanyahu yönetimine yönelik eleştirileri yeniden alevlendirdi. Bu durumda İsrail hükümeti, bölgesel ittifaklarını güçlendirmeyi ve dış politika başarılarıyla içerde puan toplamayı hedeflemektedir. Örneğin, Yunanistan ve GKRY ile yakın ilişkiler kurup Doğu Akdeniz’de “Türkiye’ye karşı cephe oluşturmak”, Netanyahu hükümetine kendi tabanında ve bazı Batılı çevrelerde destek sağlayan bir politika olageldi. Ayrıca Körfez ülkeleriyle (BAE, Bahreyn, Suudi Arabistan) normalleşme ve işbirliği adımları da İsrail’de hükümetlerin dış başarı hikayesi olarak pazarladığı konular oldu. Tüm bunlar, İsrail’in gerçek amaçları tartışılırken iç politik meşruiyet arayışının da hesaba katılması gerektiğini göstermektedir.

Netice itibariyle, İsrail Doğu Akdeniz stratejisini çok katmanlı bir plan çerçevesinde yürütmektedir: Enerji kaynaklarını ekonomik kazanca ve diplomatik kaldıraçlara dönüştürmek, bölgesel ittifaklarla Türkiye ve İran gibi rakiplerini dengelemek, Filistin üzerinde kontrolü sürdürmek ve iç politik arenada güçlü görünmek. Bu amaçlar, elbette resmî söylemde doğrudan dile getirilmese de, bölgede atılan adımların analizinden ortaya çıkan örtük hedefler olarak değerlendirilebilir.

Filistin ve Gazze: Enerji Boyutu ve Türkiye’nin Yaklaşımı

Filistin meselesi, Ortadoğu politikasının ayrılmaz bir parçası olduğu kadar, Doğu Akdeniz enerji denkleminin de göz ardı edilemez bir boyutudur. Gazze Şeridi, coğrafi olarak Doğu Akdeniz’in Levant havzasında yer alır ve açıklarında önemli doğal gaz rezervlerine sahiptir. Bu rezervlerin sembolü haline gelen Gaza Marine sahasının 30-35 milyar metreküp gaz içerdiği saptanmıştır[5].

Gazze’de süren trajedi, enerji boyutuyla da Filistin halkını etkilemektedir. Halihazırda Gazze’nin elektriği büyük oranda dışarıdan gelen yakıtlara ve İsrail’den kısıtlı elektrik satın alımına bağlıdır. Gaza Marine işletilebilseydi, Gazze hem kendi elektriğini üretebilecek hem de belki ihraç ederek ekonomik kalkınma sağlayabilecekti. Savaşın yıktığı Gazze’yi yeniden inşa etmek için de bu gazın gelirine ihtiyaç olduğu aşikardır. Bir enerji uzmanının belirttiği gibi, “bu saha Filistin’e güvenilir bir enerji kaynağı sağlayabilir ve Gazze’nin yeniden imarına finansman katkısı sunabilir”. Fakat güvenlik durumu belirsiz kaldıkça, bu umut ne yazık ki canlı tutulamıyor.[6]

Türkiye, Filistin davasını uzun yıllardır dış politikasının öncelikli bir unsuru kılmış bir ülke olarak, Gazze’deki insani krizin en gür sesli savunucularından biri olageldi. Ankara, İsrail’in sert güç kullanımını uluslararası platformlarda eleştirirken, Filistinlilerin haklarına sahip çıkan bir diplomasi izledi. Bu tavır, Türk hükümetine bölge halkları nezdinde popülarite kazandırsa da İsrail ile ilişkilerde sık sık gerilime yol açtı. Enerji boyutunda ise Türkiye, Filistin’i denklemde tutacak bazı girişimlerde bulundu. Örneğin 2016’da Türkiye ile İsrail ilişkileri normalleşme yoluna girdiğinde, Türk tarafı Gazze’ye elektrik sağlama ve belki de ileride Gaza Marine’in geliştirilmesine katkı sunma isteğini dile getirmişti. Hatta Türkiye’nin devlet şirketi TPAO’nun bir gün Filistin sularında lisans alarak bu sahayı geliştirme ihtimali bile konuşuldu. Ancak şartlar olgunlaşmadığı için somut adımlar atılamadı. Yine de Türkiye, Filistin Yönetimi ve Katar gibi müttefikleriyle birlikte, Gazze halkının enerji ve insani ihtiyaçları konusunda zaman zaman proje önerileri getirmektedir (Gazze’ye yüzer elektrik santrali gönderme fikri vb.). Bu çabalar, Türkiye’nin Filistin politikasının insani ve stratejik boyutunun bir uzantısıdır: Ankara bir yandan Gazze’de yaşanan trajediyi hafifletmeye çalışırken, diğer yandan da Filistin meselesinde söz sahibi bölgesel aktör rolünü pekiştirmek istemektedir.

Özetle, Filistin meselesinin enerji boyutu, Gazze açıklarındaki rezervlerin akıbeti ve Gazze’nin yeniden imarı gibi unsurları kapsamakta; bu da Türkiye’nin bölge politikasıyla yakından ilişkilidir. Türkiye, Filistin yanlısı tutumunu sürdüredursun, İsrail ve müttefikleri Filistin’i denklem dışı bırakan planlarını hayata geçirmeye çalışmaktadır. Bu çelişki, bölgesel strateji analizinin önemli bir boyutunu oluşturur ve çözülmediği takdirde Doğu Akdeniz’de kapsamlı bir işbirliği zemininin oluşmasını zorlaştırmaktadır.

Böylesi bir ortamda Türkiye’nin konumu, hem güçlülük hem kırılganlık unsurlarını birlikte barındırır. Türkiye, jeostratejik pozisyonu, askeri yetenekleri ve enerjideki transit rolü sayesinde göz ardı edilemeyecek bir ülkedir. Doğu Akdeniz gazının Avrupa’ya en ekonomik ulaşım yolu Türkiye topraklarından veya karasularından geçmek durumundadır – ister mevcut boru hatlarına bağlanarak, ister yeni hatlarla. Bu gerçeklik, Türkiye’ye bir pazarlık kozu sunmaktadır. Nitekim Türkiye’yi dışlama amaçlı görülen EastMed deniz altı boru hattı projesi ekonomik ve siyasi engellere takılmış, yaşayabilir olmadığı anlaşılmıştır. Bunun yerine Mısır üzerinden LNG sevkiyatı veya ileride Türkiye rotasının değerlendirilmesi gibi esnek modeller gündeme gelmektedir. Bu da Ankara’nın tezlerinde ne kadar haklı olduğunu göstermektedir: Türkiye’siz denklem mümkün değildir.

İsrail’in Kıbrıs Planı ve Türk Kesimi: “Poseidon’un Gazabı” Senaryosu

Kuzey Kıbrıs sınır hattında bir Türk gözlem kulesi; Türkiye ve KKTC bayrakları birlikte dalgalanıyor. Son dönemde İsrail medyasında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne (KKTC) dair dikkat çekici iddialar yer aldı. Özellikle Israel Hayom gazetesinde yayımlanan bir köşe yazısı, KKTC’deki Türk varlığını İsrail için büyüyen bir güvenlik sorunu olarak tanımlayarak bölgede tansiyonu yükseltecek ifadelere yer verdi. Uluslararası ilişkiler uzmanı Shay Gal imzalı bu yazıda, Türkiye’nin adadaki askeri ve istihbari varlığının ileride “ciddi bir tehdit” oluşturabileceği öne sürülerek “gerekirse Türkler Kuzey Kıbrıs’tan çıkarılmalı” denildi.

Israel Hayom’daki İddialar ve “Poseidon’un Gazabı” Senaryosu

Shay Gal’ın 29 Temmuz 2025 tarihli makalesi, “Kuzey Kıbrıs sadece Rumların değil, İsrail’in de sorunudur” başlığını taşıyordu. Gal, 1974’ten bu yana adanın kuzeyinde süregelen Türk askeri varlığının artık sadece Türkiye-Yunanistan eksenli bir mesele olmaktan çıktığını, fiilen İsrail’in ulusal güvenliğini de ilgilendiren bir sorun haline geldiğini savundu. Makalede Türkiye’nin KKTC’yi yıllar içinde bir “ileri askeri istasyon” haline getirdiği, bölgede Silahlı İnsansız Hava Araçları (SİHA), uzun menzilli füze sistemleri ve elektronik istihbarat (SIGINT) altyapısı konuşlandırdığı iddiaları yer aldı. Özellikle Bayraktar TB2 ve Akıncı SİHA’ların Geçitkale/Lefkoniko üssünde bulundurulduğu, bu araçların ve adadaki ATMACA gemisavar füzeleri ile Tayfun balistik füzelerinin İsrail’in açık deniz enerji tesislerini ve hatta ülke topraklarını tehdit edebilecek menzile ulaştığı öne sürüldü[7].

Gal’ın yazısında en dikkat çekici öneri, İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin (GKRY) koordinasyonuyla olası bir askerî müdahale planı hazırlanması yönündeydi. “İsrail’in rolü veya arzusu Kuzey Kıbrıs’ı kurtarmak değildir. Ancak tehdidin kritik eşiğe ulaşması halinde stratejik duruşumuz değişmelidir” diyen yazar, şartlar oluşursa üçlü bir operasyon planının devreye sokulabileceğini belirtti. Bu acil durum planına mitolojik bir isimle “Poseidon’un Gazabı” denilebileceğini yazdı. Söz konusu senaryonun ana hatları şu şekilde özetlendi:

• Hava ve Deniz Üstünlüğü: Türkiye’nin anavatanından KKTC’ye yapacağı muhtemel askerî takviyelerin engellenmesi, ada çevresinde İsrail-Yunanistan üstünlüğünün sağlanması.
• Hava Savunma Sistemlerinin İmhası: KKTC’de konuşlu Türk yapımı hava savunma sistemlerinin ve radarların etkisiz hale getirilmesi.
• Komuta ve İstihbarat Merkezlerinin Vurulması: Adanın kuzeyindeki kritik istihbarat, elektronik dinleme ve komuta kontrol tesislerinin yok edilmesi.
• Türk Kuvvetlerinin Çıkarılması: Son aşamada, KKTC’deki Türk askeri varlığının tasfiye edilerek adanın uluslararası hukuka göre Kıbrıs Cumhuriyeti (GKRY) egemenliğine geri döndürülmesi.

Israel Hayom’daki analiz, İsrail’in gelişmiş hava gücü ve operasyonel kabiliyetleriyle böyle bir harekâtı gerçekleştirebileceğini ima etti. Gal, “Eğer Kuzey Kıbrıs, İsrail için kritik bir tehdit haline gelirse adadan Türklerin çıkarılması zorunluluk olacaktır” diyerek tehdidin büyümesi durumunda güç kullanma seçeneğinin masada olabileceğini vurguladı. Ayrıca geçmişte düşük ihtimal görülen bazı askerî senaryoların (örneğin İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine saldırısı) gerçeğe dönüştüğünü hatırlatarak, bugün uzak ihtimal gibi duran bir Kıbrıs operasyonunun ileride gerekebileceğini öne sürdü.

Türkiye ve KKTC Cephesinden Tepkiler

Shay Gal’ın Kuzey Kıbrıs’ı “kurtarma” senaryosu, Türkiye ve KKTC’de sert tepkiyle karşılandı. Her ne kadar söz konusu yazı resmi bir devlet açıklaması olmasa da, diplomatik çevrelerde rahatsızlık yarattı ve kamuoyunda tartışma başlattı. Özellikle KKTC kanadından üst düzey açıklamalar geldi. KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar, 31 Temmuz’da CNN Türk’e bağlanarak Israel Hayom’daki analizi “provokatif” ve “yadırganacak” bir çıkış olarak nitelendirdihabervakti.comhabervakti.com. Tatar, 1974 Barış Harekâtı’ndan bu yana adanın kuzeyinde barış ve istikrarın hüküm sürdüğünü vurgulayarak Türkiye’nin garantörlük hakkıyla adada bulunduğunu ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin KKTC’de barışın teminatı olduğunu ifade etti. “Bizim kimsenin toprağında gözümüz yoktur” diyen Tatar, gündemde böyle bir konu olmadığını, Rum tarafının dahi böyle bir talep veya beklenti içinde olmadığını belirtti. Bu tür söylemlerin Güney Kıbrıs’ı bile tedirgin edebileceğine dikkat çekerek, “İsrail’deki yetkililere daha akıllı açıklamalar yapmalarını tavsiye ediyorum” sözleriyle tepki gösterdi[8].

KKTC hükümetinden bir diğer güçlü reaksiyon ise Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı’dan geldi. Arıklı, sosyal medyada “İsrail’in Kıbrıs rüyası” başlığıyla yaptığı açıklamada, Israel Hayom’un bahsi geçen yazısını İsrail’in derin devlet yaklaşımlarının yansıması olarak niteledi. “Kurulduğu andan itibaren önüne gelen ülkeyi işgal eden İsrail şimdi de gözünü Kıbrıs’a dikmiş görünüyor” diyen Arıklı, Shay Gal’ın dile getirdiği KKTC’yi ortadan kaldırma fikrine karşı “Geleceğiniz varsa göreceğiniz de var” ifadeleriyle meydan okudu[9]kibrisgenctv.com. Arıklı ayrıca Güney Kıbrıs’ın İsrail’e askeri üsler ve ayrıcalıklar tanıdığına dikkat çekerek, “Güney Kıbrıs önüne gelene askeri üs verip anlaşma yapıyor, bu masum; KKTC’nin Türkiye ile savunma işbirliği yapması tehlike öyle mi? Hadi oradan” diyerek çifte standarda tepki gösterdi.

Öte yandan, KKTC yönetimi Ada’da İsrail kaynaklı faaliyetlere karşı da temkinli bir duruş sergiliyor. Son dönemde hem KKTC’de hem GKRY’de İsrailli kişi ve grupların emlak satın alımları, yatırımları ve bazı dini/yardım organizasyonları (örneğin Chabad gibi) üzerinden nüfuz kazanma girişimleri Türk tarafında tartışma konusu oldu. KKTC parlamentosu üyelerinden Yasemin Öztürk, İsrail’in bölgede “sessiz bir işgal” yürüttüğünü, özellikle Gazze savaşı sonrasında Güney’e on binlerce İsraillinin akın ettiğini ve Kuzey’de de mülk alımlarına yöneldiğini belirterek, hükümeti bu konuda adım atmaya çağırdı. Nitekim KKTC makamları son dönemde yabancıların toprak edinimine kısıtlamalar getirme yönünde adımlar atmış ve özellikle organize Yahudi topluluklarının faaliyetlerini yakından izleme kararı almıştır. Dolayısıyla, İsrail tarafının KKTC’ye dair “güvenlik tehdidi” söylemlerine karşılık, KKTC de İsrail’in adadaki artan varlığını şüpheyle karşılayan bir politika izlemeye başlamıştır[10].

Senaryo Gerçekçi mi? Değerlendirme ve Olasılıklar

Israel Hayom’da ortaya atılan “Poseidon’un Gazabı” senaryosu, kağıt üzerinde bölgedeki güç dengelerini kökten değiştirecek cüretkâr bir planı tarif ediyor. Ancak böylesi bir üçlü müdahalenin gerçekçi olup olmadığı ciddi soru işaretleri barındırıyor. Öncelikle, KKTC’ye yönelik bir askeri harekât demek, doğrudan NATO üyesi Türkiye ile sıcak çatışma anlamına gelecektir. Türkiye’nin 40 bine yakın askeriyle güçlü biçimde konuşlandığı bir bölgeden zorla çıkarılması, Yunanistan ve İsrail’in tüm askeri teknolojik üstünlüğüne rağmen son derece riskli ve yıkıcı bir savaşı tetikler. Böyle bir çatışma, sadece Doğu Akdeniz’i değil, NATO’yu ve bölgedeki diğer güçleri de içine çekebilecek öngörülemez sonuçlar doğurur. Nitekim, İsrailli yazarın iddia ettiğinin aksine NATO’nun 5. madde korumasının işlemeyeceği varsayımı tartışmalıdır; zira Kuzey Kıbrıs uluslararası tanınma açısından farklı bir statüde olsa da, Türkiye ile Yunanistan/İsrail arasında çıkacak geniş çaplı bir savaşa ABD ve Avrupa’nın kayıtsız kalması beklenemez. Velev ki kayıtsız kalsa da Türkiye’nin askeri kabiliyeti yeterli ölçüde mukabelede bulunacak seviyededir.

Nitekim Türk basını da Israel Hayom’daki planı bir “kurgu/fantezi” olarak tanımlamış, “PlayStation oyunu senaryosu” benzetmesiyle dalga geçilmiştir. Ancak burada önemli olan, İsrail-Yunanistan-GKRY üçlüsünün Doğu Akdeniz’de Türkiye’ye karşı stratejik işbirliğini derinleştirdiği gerçeğidir. Bu da Ankara açısından ciddiye alınması gereken bir gelişmedir.

Bölgedeki Gerilim ve İsrail’in Odaklandığı Adımlar

Israel Hayom’da çıkan analiz, İsrail ile Türkiye arasındaki jeopolitik rekabetin Kıbrıs üzerinden yeni bir boyuta taşınabileceğinin sinyalini vermektedir. Aslında 2020’lerden itibaren Doğu Akdeniz’de iki ülkenin farklı kamplarda pozisyon aldığını görmekteyiz: İsrail, Mısır, Yunanistan ve GKRY arasında enerji ve savunma eksenli yakınlaşma yaşanırken; Türkiye ise Doğu Akdeniz Gaz Forumu dışında bırakılmasına tepki göstermiş, Mavi Vatan doktriniyle deniz haklarını savunmaya girişmiştir. Kıbrıs konusu, bu satranç tahtasında kritik bir kare olarak öne çıkmaktadır.

İsrail’in son dönemde Güney Kıbrıs Rum Kesimi ile askeri ve istihbarat işbirliğini yoğunlaştırdığı biliniyor. Rum Savunma Bakanı’nın ifadeleriyle, “İsrailliler 3 dakika içinde Kıbrıs’ta olabilir; ülkemizdeki üsleri kullanmada onlara ayrıcalık tanınacak” sözleri bu yakınlığın göstergesidir. Nitekim İsrail Hava Kuvvetleri ve özel birlikleri zaman zaman GKRY topraklarında ortak tatbikatlar düzenlemekte, Baf’taki hava üssünü kullanım imkânları tartışılmaktadır. Yine İsrail’in son yıllarda GKRY’ye bazı savunma sistemleri (örneğin insansız hava araçları veya radar sistemleri) sattığı ve teknik destek sağladığı haberleri mevcuttur. Bu adımlar, İsrail’in dolaylı olarak Kıbrıs’ın kuzeyindeki Türk varlığını çevreleme ve izleme stratejisinin parçaları olarak görülebilir.

Öte yandan İsrail, KKTC kaynaklı tehdit iddialarını uluslararası platformlarda gündeme getirmeye başlamıştır. Özellikle Hamas’ın finansal ağları veya İran bağlantılı hücrelerin KKTC’de faaliyet gösterdiği yönündeki İsrail istihbarat bulguları, Batılı müttefiklerle paylaşılmakta ve KKTC’nin “terörle mücadele zaafiyeti olan bir kara delik” olarak tanıtılmasına çalışılmaktadır. Bu, İsrail’in ileride KKTC’ye yönelik muhtemel bir hamle için uluslararası zemin hazırlama çabasının parçası olabilir.

Bölgeye baktığımızda, Doğu Akdeniz’de yeni bir gerilim hattının şekillendiği söylenebilir. İsrail’in bu çıkışı, Türkiye ile arasındaki sorunlara Kıbrıs faslını da eklemiştir. Zaten halihazırda Gazze, Suriye, Libya ve enerji konularında farklı cephelerde bulunan iki ülke, şimdi Kıbrıs meselesinde de karşıt konumlara yerleşmektedir. Bu durum, diplomatik temaslarda ve uluslararası platformlarda karşılıklı ithamların artmasına yol açabilir.

Sonuç

Israel Hayom’da ortaya atılan KKTC senaryosu, bölgede mevcut fay hatlarını biraz daha belirginleştiren bir çıkış oldu. “Poseidon’un Gazabı” adıyla anılan olası operasyon planı, şimdilik kağıt üstünde agresif bir düşünce deneyi olarak kalmakla birlikte, Türkiye tarafının hassasiyetlerini gözler önüne sermiştir. Bu tür bir askeri müdahale ihtimali reel-politik açıdan uzak olsa da, tarafların algı düzeyinde yeni bir gerilimin tohumları atılmış durumdadır. İsrail, Türkiye’nin Kuzey Kıbrıs’taki varlığını kendi güvenliğine yönelik potansiyel bir tehdit olarak uluslararası topluma anlatma arayışına girmiş görünmektedir. Türkiye ve KKTC ise bu söylemi kesin bir dille reddederek adadaki Türk varlığının vazgeçilmez bir istikrar unsuru olduğunu savunmaya devam edecek.

Kıbrıs ve Doğu Akdeniz ekseninde şekillenen enerji mücadelesi, sadece bir bölgesel anlaşmazlıklar dizisi değil, aynı zamanda Ortadoğu’nun geniş stratejik satranç tahtasının bir parçasıdır. Bu raporda ele alındığı üzere, doğal gaz keşiflerinin yol açtığı beklentiler ilk başta barış ve işbirliği umutlarını artırsa da, uzun süredir çözümsüz kalan siyasi ihtilaflar nedeniyle tam tersi sonuçlar da doğurmuştur. Türkiye’nin Kıbrıs’taki ve Doğu Akdeniz’deki menfaatleri, tarihsel bağların (1974 Kıbrıs olgusu), milli güvenlik endişelerinin (Mavi Vatan savunusu) ve ekonomik çıkarların (enerji hub’ı olma hedefi) iç içe geçtiği bir bütünlük arz etmektedir. Ankara, bu çıkarları korumak için zaman zaman sert güç kullanmaktan çekinmemiş, zaman zaman da diplomasiyi öne çıkararak uzlaşı arayışına girmiştir.

İsrail, Yunanistan ve GKRY’nin oluşturduğu karşı cephe ise kendi perspektifinden güvenlik ve egemenlik çıkarlarını savunurken, fiilen Türkiye’yi dengelemeyi amaçlayan bir ittifaka dönüşmüştür.

Ancak Türkiye’siz bir Doğu Akdeniz denkleminde kalıcı denge kurmanın zor olduğu yaşanan tecrübelerle anlaşılmıştır.

Sonuç olarak, Türkiye’nin Kıbrıs ve Doğu Akdeniz’deki menfaatlerini koruması, geniş Ortadoğu stratejisi içinde akılcı, sabırlı ve çok yönlü bir politika yürütmesine bağlıdır.

Şu an için Doğu Akdeniz’de sular durulmasa da, uzun vadede kazan-kazan senaryolarına yönelmek herkesin menfaatinedir. Doğal gaz, tükenebilir bir kaynaktır ama barış ve işbirliği ortamı sağlanırsa yerini yenilenebilir projelere, elektrik ticaretine ve ortak refah girişimlerine bırakabilir. Türkiye, Kıbrıs’ta ve Doğu Akdeniz’de kendi çıkarlarını merkeze alan bir strateji izlerken, bölgesel barış ve istikrara hizmet edecek açılımlarla bu çıkarları tahkim etmelidir.

Doğu Akdeniz’de enerji kaynakları etrafında şekillenen mücadele, ekonomik çıkarların çok ötesinde jeopolitik bir satranç tahtasına dönüşmüştür. Bölgedeki doğalgaz rezervlerinin paylaşımı ve güzergâh seçimi, devletlerin deniz yetki alanı egemenliklerini, askeri konuşlanmalarını ve diplomatik ittifaklarını doğrudan etkilemektedir. Türkiye’nin Mavi Vatan eksenli kararlı duruşu ile İsrail-Yunanistan-GKRY hattındaki yakın işbirliği arasında süregelen gerilim, tarafları zaman zaman sert güç kullanımını içeren senaryoları dillendirme noktasına getirmiştir. "Poseidon’un Gazabı" gibi harp oyunu niteliğindeki kurgular, fiiliyata dökülmese bile, Doğu Akdeniz enerji jeopolitiğinin ne derece kırılgan ve militarize bir yapıya evrildiğini gözler önüne sermektedir. Bu şartlar altında, bölge ülkelerinin uluslararası hukuka dayalı çok taraflı çözümler ve diplomatik uzlaşı mekanizmaları geliştirmesi, hem enerji güvenliğinin sürdürülebilmesi hem de uzun vadeli bölgesel istikrarın sağlanması açısından hayati önem taşımaktadır.

Kaynaklar:

1. Krane, Jim. “Gas and Geopolitics in the Eastern Mediterranean.” Arab Center Washington DC, Oct. 1, 2025: Doğu Akdeniz’deki doğal gaz keşiflerinin bölge politikalarına etkisini kapsamlı biçimde irdeleyen analizarabcenterdc.org.
2. Arab Center DC raporu (2025): Türkiye ile Kıbrıs arasındaki deniz yetki alanı ihtilafları ve enerji rekabeti üzerine – Türkiye’nin GKRY’yi tanımaması ve Türk donanmasının sondaj engelleme faaliyetleri ayrıntılı şekilde ele alınmıştırarabcenterdc.org.
3. Arab Center DC raporu (2025): EMGF’nin Türkiye’yi dışlamasının etkileri ve Türkiye’nin “veto oyuncusu” rolü – ABD’nin arabuluculuk mesajları ve Türkiye’nin 2019-2020 sonrası daha pragmatik tutumu vurgulanmaktadırarabcenterdc.org.
4. Sürreya, E. “War in Gaza hampers gas pipeline projects in the region.” Global Affairs, Univ. of Navarra, Nov. 2023: Gazze savaşı nedeniyle Doğu Akdeniz’deki boru hattı planlarının ve Gaza Marine sahasının akıbetine dair değerlendirmeleren.unav.edu.
5. Sürreya, E. (2023): EastMed boru hattının ABD desteğini kaybetmesi, Türkiye-Libya anlaşması ve İsrail-Türkiye gaz görüşmelerinin arka planı hakkında bilgi vermektediren.unav.edu.
6. Sürreya, E. (2023): Gazze savaşı nedeniyle enerji fiyatlarının dalgalanması, İsrail’in Lübnan’la deniz anlaşmasını askıya alma ihtimali ve Kıbrıs’ın İsrail’le enerji ortaklığına dair güncel bilgileren.unav.edu.
7. SETA Analizi – Düz, Sibel (ed.). “Israel’s Ambitions on the Cyprus Island.” 26 Eylül 2025: İsrail-Yunanistan-GKRY ekseninin askeri-istihbari derinliği ve İsrail vatandaşlarının GKRY’de mülk edinme yoluyla nüfuz artırma stratejisi tartışılmaktadırsetav.org.
8. Yükselen, H. (SETA, 2025): İsrail’in GKRY’ye konuşlandırdığı Barak MX hava savunma sisteminin Türkiye’ye karşı sağladığı erken uyarı avantajı ve İsrail’in Türkiye’yi provoke ederek diplomatik manevra arayışı iddiasısetav.org.
9. Caner, M. (SETA, 2025): İsrail-İran gerginliğinin Kıbrıs’a yansıması, İsrail’in Güney Kıbrıs’ı operasyon üssü olarak kullanma pratikleri ve Türk tarafında “KKTC’de Hamas-İran bağlantısı” iddialarının analizisetav.org.
10. Rettig, Elai. “The Syrian Pipeline Game: How Turkey’s Plans Affect Israel’s Regional Ambitions.” BESA Center, Jan. 13, 2025: Suriye’de Esad sonrası dönemde canlanabilecek enerji projelerinin (Katar-Türkiye boru hattı gibi) İsrail’in Doğu Akdeniz’deki çıkarlarına muhtemel etkileri anlatılıyorbesacenter.org.
11. Rettig (2025): Katar’ın Doğu Akdeniz’deki yatırımları (Mısır ve Kıbrıs’ta) ve bunların Türkiye-GKRY çekişmesine etkisi – ayrıca Gazze savaşı uzarsa Körfez ülkelerinin Türkiye rotasına yönelebileceği uyarısıbesacenter.org.
12. Ellis, Alicia & Hodge, Jeremy. “Assad’s Fall and the Qatari Gas Pipeline: A Risky Bet or Potential Source of Relief?” Small Wars Journal, Feb. 5, 2025: Esad rejiminin devrilmesi halinde Katar-Türkiye boru hattının yeniden gündeme gelmesi ve bu projenin AB enerji güvenliği ile Çin’in LNG piyasasındaki rolüne etkileri analiz ediliyorsmallwarsjournal.com.
13. Şengül, Ebru. “Recognition of Palestine could unlock Gaza Marine gas resources: experts.” Anadolu Ajansı (AA), 29 Ağustos 2025: Filistin devletinin tanınmasının Gaza Marine sahasının geliştirilmesine hukuki zemin hazırlayacağı ve İsrail’in bugüne dek bu projeyi güvenlik gerekçesiyle engellediği uzman görüşleriyle aktarılıyoraa.com.traa.com.tr.
14. Şengül (2025): Gaza Marine sahasının keşfi, rezerv büyüklüğü, BG Group’un ilk girişimleri ve 2023’te Mısır-İsrail-Filistin konsorsiyumu aracılığıyla gelişim izni alması fakat 7 Ekim 2023 çatışmalarıyla sürecin askıya alınması detaylandırılıyoraa.com.traa.com.tr.
15. Krane, Jim (2025) – Arab Center DC raporu: Doğu Akdeniz gazının bölgedeki çatışmaları bitirmek bir yana bazı durumlarda daha da körüklediği, özellikle EMGF’nin Türkiye ile gerilimi artırdığı vurgulanıyorarabcenterdc.org.
16. Krane (2025): 2022’deki İsrail-Lübnan deniz sınırı anlaşmasının önemi ve ardından 2024’te Hizbullah-İsrail gerginliği nedeniyle Lübnan’daki arama çalışmalarının duraksadığı bilgisiarabcenterdc.org.
17. Sürreya, E. (2023) – Univ. of Navarra analizi: Türkiye’nin Kasım 2019’da Libya ile imzaladığı deniz yetki anlaşmasının perde arkası ve Yunanistan-GKRY cephesinde yarattığı rahatsızlık, ayrıca Türkiye’nin Libya’ya asker göndererek anlaşmayı sahada desteklediği bilgisien.unav.edu.