EJDERHANIN GÖLGESİNDE AYI:

Putin'in Çin Ziyareti ve Avrasya'da Yeni Güç Hiyerarşisi

Mayıs 2026

Jeopolitik ve Jeoekonomik Analiz

ÖZET (ABSTRACT)

Vladimir Putin'in Mayıs 2026'da Pekin'e gerçekleştirdiği ziyaret, klasik anlamda bir "dostluk zirvesi" olmaktan çok, Rusya'nın Çin merkezli Avrasya düzeninde daha alt kademeli ama vazgeçilmez bir ortak hâline geldiğini gösteren kritik bir dönemeçtir. Zirvenin görünen yüzünde "stratejik ortaklık", "çok kutupluluk" ve "tek taraflılığa karşı iş birliği" vardır. Ancak daha derinde üç önemli sonuç öne çıkmaktadır: Birincisi, Rusya Batı'dan koptukça Çin'e daha fazla bağımlı hâle gelmektedir. İkincisi, Çin Rusya'yı tamamen kaybetmek istememekte, fakat onu eşit bir ortak olarak değil, enerji, ham madde, askeri baskı ve Batı'yı yıpratma kapasitesi olan kullanışlı bir stratejik kaldıraç olarak görmektedir. Üçüncüsü, Türkiye açısından bu süreç yalnızca Rusya-Çin ilişkisi değil; enerji fiyatları, Orta Koridor, Kalkınma Yolu, Karadeniz güvenliği, Türk dünyası, yaptırımlar ve dış ticaret dengesi bakımından doğrudan sonuçlar üretmektedir.

Anahtar Kavramlar: Çin-Rusya ilişkileri, asimetrik ortaklık, jeoekonomik entegrasyon, de-dolarizasyon, Sibirya'nın Gücü 2, BRICS, Avrasya güç dengesi, Türkiye.

1. İCRA ÖZETİ

Vladimir Putin'in Mayıs 2026'da Pekin'e gerçekleştirdiği ziyaret, ziyaret kapsamında imzalanan 40'tan fazla iş birliği anlaşması ve yayımlanan kapsamlı ortak bildiriyle Rusya'nın Çin merkezli Avrasya düzeninde daha alt kademeli ama vazgeçilmez bir ortak hâline geldiğini gösteren kritik bir dönemeçtir.¹

Ziyaret; çok kutuplu dünya söylemi, Batı hegemonyasına karşı ortak tavır, enerji-finans entegrasyonu, yuan-ruble temelli ödeme sistemleri ve BRICS/ŞİÖ ekseninde Batı dışı kurumlaşma başlıklarıyla okunmalıdır. AP'ye göre Xi ve Putin görüşmesinde enerji, ticaret, teknoloji ve stratejik ortaklık vurgulanmıştır.²  

Zirvenin görünen yüzünün altında üç kritik sonuç yatmaktadır: Birincisi, Rusya Batı'dan koptukça Çin'e daha fazla bağımlı hâle gelmektedir. İkincisi, Çin Rusya'yı enerji, ham madde, askeri baskı ve Batı'yı yıpratma kapasitesi olan kullanışlı bir stratejik kaldıraç olarak konumlandırmaktadır. Üçüncüsü, Türkiye için bu süreç enerji fiyatları, Orta Koridor, Karadeniz güvenliği ve dış ticaret dengesi bakımından doğrudan sonuçlar doğurmaktadır.

 

2. ZİYARETİN DİPLOMATİK ANLAMI

Ziyaretin zamanlaması belirleyici bir önem taşımaktadır. Trump'ın Çin temaslarının hemen ardından Putin'in Pekin'de ağırlanması, Çin'in aynı anda hem Washington'la kontrollü rekabeti yönetmeye hem de Moskova ile Batı karşıtı stratejik güveni pekiştirmeye çalıştığını göstermektedir.³

SOAS Çin Enstitüsü Direktörü Steve Tsang bu diplomatik koreografiyi şu sözlerle özetlemektedir: "Çin, istediği güçle dostluk ve stratejik ortaklık kurma kapasitesini koruyor; ABD bunlardan yalnızca biri."⁴

Guardian'ın aktardığına göre Xi ve Putin, ABD dış politikasını "sorumsuz" olarak nitelemiş, uluslararası sistemin "orman kanunu"na dönmemesi gerektiği mesajını vermiştir. Ortak bildiri aynı zamanda ABD'nin 175 milyar dolarlık "Altın Kubbe" füze savunma sistemini ve Şubat 2026'da sona eren ABD-Rusya silah kontrolü antlaşmasını açıkça eleştirmektedir.⁵

Bu ziyaret, Çin'in yeni diplomatik rolünü de açığa çıkarmaktadır: Pekin artık yalnızca ekonomik güç değil, küresel krizlerin merkezinde temas kurulan ana diplomatik başkentlerden biri hâline gelmektedir. Ziyaret aynı zamanda Rusya'nın Batılı izolasyon politikalarının küresel ölçekte işlevsizleştiğini kanıtladığının da belgesidir.⁶

3. ASIL MESELE: DOSTLUK MU, BAĞIMLILIK MI?

Resmî söylem "sınırları olmayan dostluk" izlenimi verse de ilişkinin yapısı giderek asimetrikleşmektedir. Carnegie Rusya-Avrasya Merkezi Direktörü Alexander Gabuev'in temel argümanı bu tabloyu açıkça ortaya koymaktadır: Ukrayna savaşı ve Batı yaptırımları, Moskova'yı finans, teknoloji, enerji ihracatı ve dış ticaret bakımından Çin'e daha fazla yöneltmiş; böylece Rusya, Çin'in "junior partner"ı konumuna sürüklenmiştir.⁷

Bu asimetri üç temel alanda somutlaşmaktadır:

Enerji

Rusya, Çin'e daha fazla petrol ve gaz satmak istemektedir; ancak fiyatlama gücü Çin'dedir. Reuters'a göre Power of Siberia 2 hattı konusunda "genel anlayış" oluşsa da fiyat ve takvim gibi kilit başlıklarda kesin anlaşma sağlanamamıştır.⁸

Teknoloji ve Sanayi

Batılı şirketlerin çekildiği Rusya pazarında Çin otomobilleri, elektronik ürünleri ve ara malları hızla hâkimiyet kurmaktadır. Bu durum Rusya'yı yalnızca Çin'e ihracat yapan değil, aynı zamanda Çin teknolojisine bağımlı bir pazar hâline getirmektedir.⁹

Finans ve De-Dolarizasyon

İkili ticarette Yuan ve Ruble kullanımının artması, dolar sistemine meydan okuma gibi görünse de Rusya açısından yeni bir bağımlılık üretmektedir: Doların yerine tam anlamıyla egemenlik sağlayan bir sistem değil, Yuan merkezli Çin finansal çevresine bağlanma ortaya çıkmaktadır. Nitekim Putin, zirve sırasında ikili ticaretin "neredeyse tamamının" artık ulusal para birimleriyle yürütüldüğünü açıkça ilan etmiştir.¹⁰

4. JEOEKONOMİK SONUÇLAR

Ziyaretin en önemli sonuçlarından biri, Rusya-Çin ekonomik ilişkilerinin artık taktiksel ticareti aşarak uzun dönemli kalkınma planlarıyla ilişkilendirilmesidir. Çin'in 15. Beş Yıllık Planı ile Rusya'nın 2030 Ulusal Gelişim Stratejisi arasında aranılan senkronizasyon bu yönelimin somut kanıtıdır.¹¹

2025 yılında ikili ticaret hacmi yaklaşık 228 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiş; 2026'nın ilk çeyreğinde Rusya'nın Çin'e petrol ihracatı %35 artmıştır. Bu ivme, Rusya'nın Batı piyasalarından koparak Çin'e yapısal bağımlılığının teyididir.¹²  

https://www.economist.com/briefing/2019/07/25/how-vladimir-putins-embrace-of-china-weakens-russia

Ancak burada gözden kaçan temel nokta şudur: Bu sistemden Çin, Rusya'dan çok daha fazla kazanmaktadır. Rusya enerji ve hammadde sunarken, Çin fiyat, teknoloji, finansman ve pazar erişimi üzerinden kuralları belirleyen taraf olmaktadır. Atlantic Council'ın analizine göre Rusya, Çin'in toplam ihracatının yalnızca yüzde üçünü ve ithalatının yüzde beşini oluşturmaktadır.

5. ENERJİ BOYUTU: HÜRMÜZ, SİBİRYA VE FİYAT KALDIRACI

Ortadoğu ve Hürmüz Boğazı krizi bağlamında Çin ile Rusya'nın çıkarları tam olarak örtüşmemektedir. Çin, deniz ticaret yollarına ve enerji ithalatına bağımlı olduğu için Hürmüz'ün açık kalmasını isterken; Rusya, enerji arzındaki krizlerden fiyat artışı ve jeopolitik kaldıraç elde edebilmektedir.¹⁴

Columbia Üniversitesi Global Enerji Politikası Merkezi'nden Kıdemli Araştırmacı Anne-Sophie Corbeau'nun analizine göre, Çin bu proje konusunda asimetrik bir tutum sergilemektedir: Rusya kamuoyu önünde açık taahhütler üstlenirken, Çin tarafı kasıtlı olarak muğlak kalmayı tercih etmektedir. Rusya bu hattı Avrupa pazarını kaybettikten sonra stratejik çıkış kapısı olarak görmekte; Çin ise acele etmeden fiyat avantajı elde etmeyi hedeflemektedir.¹⁵

Bu tablo, enerji ortaklığının eşit değil, Çin lehine pazarlıklı bir bağımlılık ilişkisi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

https://table.media/en/security/feature/xi-meets-putin-more-maneuvers-but-no-pipeline-yet

6. GÜVENLİK VE KÜRESEL DÜZEN BOYUTU

Çin-Rusya ekseni, klasik NATO benzeri bir ittifak değildir. Bu yapı daha çok şu formüle dayanmaktadır: Çin ekonomik, teknolojik ve diplomatik merkezdir; Rusya ise askeri güç, enerji kapasitesi ve Batı'yı meşgul eden jeopolitik baskı aracıdır. Bu nedenle Moskova-Pekin hattı, "ittifak"tan ziyade işlevsel stratejik ortaklık olarak tanımlanmalıdır.¹⁶

Taraflar ABD liderliğindeki düzene karşı birlikte hareket eder; ancak Çin, Rusya'nın tüm risklerini üstlenmez: Ukrayna'da doğrudan taraf olmaz, yaptırımlara tamamen meydan okumaktan kaçınır ve küresel pazarlarla bağını korur. Bu tercih, Gabuev'in ifadesiyle, Çin'in Ukrayna savaşını "rahatsız edici ama faydalı" bulmasının mantıksal sonucudur.¹⁷

7. DÜNYA İÇİN UZUN VADELİ SONUÇLAR

Kamuoyunun gündemine yeterince taşınmayan çeşitli kritik eğilimler giderek belirginleşmektedir.

Çoklu Ama Hiyerarşik Bloklaşma

Küresel sistemin ikiye değil, çoklu ama hiyerarşik bloklara ayrılması gündeme gelmektedir. Çin-Rusya ekseni Batı'ya alternatif gibi görünse de bu eksenin içinde de eşitlik yoktur: Çin merkez, Rusya çevre güç hâline gelmektedir.¹⁸

Ödeme Sistemleri Üzerinden Hegemonya Mücadelesi

Dolar sistemine karşı en ciddi meydan okumanın askeri değil, ödeme sistemleri, enerji kontratları ve tedarik zinciri standartları üzerinden geleceği anlaşılmaktadır. Yuanizasyon bu nedenle yalnızca finansal değil, jeopolitik bir süreçtir.¹⁹

Kuzey Enerji Damarlarının Doğuya Kayışı

Rusya'nın uzun vadede Avrupa'dan kopmasıyla Avrasya'nın kuzey enerji damarlarının Çin'e yönelmesi hem Avrupa'nın enerji jeopolitiğini dönüştürmekte hem de Çin'in sanayi rekabet gücünü artırabilmektedir.²⁰

Norm Erozyonu ve Hukuki Çoğulculuk

9.935 kelimelik bildirinin asıl önemi, alternatif bir uluslararası normlar çerçevesinin kurumsal zeminini hazırlıyor olmasıdır. SCO ve BRICS platformlarında inşa edilen bu çerçeve; ulusal egemenliğe, müdahalesizliğe ve BM yapılarına karşı "oy çoğunluğu"na dayalı karar alma mantığına dayanmaktadır.²¹

Çin'in "Kontrollü Rusya" Stratejisi

Çin'in Rusya'yı "çökmeyecek kadar destekleme, güçlenmeyecek kadar sınırlama" stratejisi, Pekin açısından en rasyonel dengedir: Zayıf ama ayakta kalan Rusya, Çin'e stratejik derinlik sağlarken bağımlılığı da sürdürmektedir.²²

Demografik ve Sınır Dengeleri

2024'te Rusların yüzde altmış beşi Çin'i "dost devlet" olarak tanımlamasına karşın Rus seçkinleri, Çin'in Orta Asya'daki tesir alanını ve demografik varlığını yavaşça genişlettiğine ilişkin artan bir kaygı taşımaktadır.²³

İkincil Yaptırımların Sınırlayıcı Etkisi

Çin bankalarının 2024'ten itibaren Rusya ile ilgili ruble işlemlerini büyük ölçüde durdurması, Batı'nın ikincil yaptırım mekanizmalarının Çin-Rusya entegrasyonunu fiilen yavaşlattığını kanıtlamaktadır. Bu gelişme, büyük güçlerin arasında sıkışan küçük ülkeler için önemli bir emsal oluşturmaktadır.²⁴

8. TÜRKİYE İÇİN UZUN VADELİ SONUÇLAR

Türkiye'ye özgü çıkarımlar genellikle küresel gündemin gölgesinde kalmaktadır.

Enerji Diplomasisi: Fırsat ve Risk

Rusya'nın Çin'e daha fazla yönelmesi, Türkiye'nin Rus gazı, enerji merkezi olma iddiası ve fiyat pazarlıkları açısından yeni bir denge yaratmaktadır. Moskova'nın seçenekleri arttıkça Türkiye'ye karşı pazarlık gücü artabilir; fakat Çin'in fiyat baskısı nedeniyle Rusya, Türkiye gibi alternatif pazarlara ihtiyaç duymaya devam etmektedir. Türk Akım hatları bu bağlamda her zamankinden daha belirleyici bir konuma gelmektedir.²⁵

Orta Koridor ve Kalkınma Yolu

Çin-Rusya yakınlaşması Kuzey Koridoru'nu güçlendirse de Ukrayna savaşı, yaptırımlar ve güvenlik riskleri nedeniyle Çin için Orta Koridor hâlâ stratejik bir alternatiftir. Türkiye bu noktada lojistik, finans, sigorta, gümrük ve dijital ticaret altyapısını güçlendirirse Avrasya'nın dengeleyici geçiş platformu olabilir.²⁶

De-Dolarizasyon Kıskacında Türkiye

Türkiye'nin Rusya ile olan ticareti hali hazırda önemli ölçüde Ruble ve Yuan cinsinden gerçekleşmektedir. Çin-Rusya ikili döviz çerçevesinin 

kurumsallaşması, Türkiye'yi daha derin bir yapısal tercihle yüz yüze getirebilecektir²⁷

BRICS Üyeliği Stratejik Baskı Altında

Türkiye'nin BRICS üyeliği başvurusu değerlendirilmeyi sürdürmektedir. Putin-Xi ortaklığının güçlenmesi, Türkiye'yi hem BRICS'in bütünlüklü bir parçası olmaya hem de NATO ve AB ile derin bağlarını korumaya zorlamakta; bu denklem stratejik özerkliği giderek daha çelişkili bir alana taşımaktadır.²⁸

Savunma Kanalları Üzerindeki Baskı

NATO'nun yeniden canlanması ve Çin-Rusya savunma koordinasyonunun derinleşmesi, Türkiye'nin F-35 muadili platformlar, savunma tedariki ve Suriye-Ukrayna arabuluculuk rollerine ilişkin taleplerini artırmaktadır. Türkiye, çok yönlü dengeciliğini olağanüstü bir hassasiyetle sürdürmek zorundadır.²⁹

Karadeniz ve Türk Dünyası

Rusya'nın Çin'e bağımlılaşması, Orta Asya'da Çin etkisini artırmaktadır. Türk Devletleri Teşkilatı açısından bu hem fırsat hem risktir. Türkiye, Orta Asya'da yalnızca kültürel bağlara değil; ulaştırma, dijitalleşme, enerji, eğitim ve savunma sanayi iş birliklerine dayalı somut bir strateji geliştirmelidir.³⁰

9. TÜRKİYE İÇİN POLİTİKA ÖNERİLERİ

Türkiye, Çin-Rusya eksenini yalnızca "Batı karşıtı blok" olarak okumamalıdır. Bu eksen içinde Çin yükselen merkez, Rusya ise askeri-enerji kapasitesi yüksek ama ekonomik olarak daralan ortak konumundadır. Türkiye bu asimetriyi kullanarak çok yönlü denge politikası geliştirmelidir.

Türkiye'nin öncelikleri şu başlıklar altında somutlaştırılabilir:

• Orta Koridor'un gümrük ve dijital altyapısını hızlandırmak;
• Kalkınma Yolu'nu Çin-Rusya rekabeti içinde alternatif güzergâh olarak konumlandırmak;
• Enerji arzında Rusya'ya bağımlılığı azaltırken Rusya ile pazarlık kapasitesini korumak;
• Çin yatırımlarını teknoloji transferi ve yerli üretim şartlarına bağlamak;
• Karadeniz güvenliğinde NATO ile koordinasyonu sürdürürken Rusya ile kriz yönetim kanallarını açık tutmak.

• 10. JEOSTRATEJİK VE JEOEKONOMİK BOYUTLAR

11. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Putin'in Mayıs 2026 Pekin ziyareti, "çok kutuplu an"ın yalnızca söylemde değil yapısal düzlemde de gerçekleşmekte olduğunu tescil etmiştir. Zirvenin stratejik önemi, sembolik beyanlardan çok somut kurumsal çıktılarında yatmaktadır.³¹

Öte yandan bu "sınırsız ortaklık"ın belirgin iç çelişkiler barındırdığı göz ardı edilmemelidir: Boru hattı müzakerelerindeki tıkanmalar, Çin'in ikincil yaptırımlar nedeniyle kısmen geri çekilen finansal desteği ve iki ülkenin Hürmüz Boğazı krizine ilişkin birbiriyle çelişen çıkarları, ittifakın gerçek sınırlarını açıkça ortaya koymaktadır.³²

Ziyaretin en çarpıcı sonucu "Çin-Rusya ittifakı güçlendi" cümlesi değildir. Daha doğru okuma şudur: Rusya, Batı'dan koparken özgürleşmemekte; Çin'e yaslanarak yeni bir bağımlılık düzenine girmektedir. Çin ise bu bağımlılığı, küresel düzeni kendi lehine yeniden kurmak için sabırla yönetmektedir.

Türkiye için mesele, bu yeni Avrasya düzeninde kenarda kalmak değil; koridorlar, enerji, finans, teknoloji ve diplomasi üzerinden denge kurucu ülke konumunu güçlendirmektir. Bu sorunun yanıtı, hem Ankara'nın bölgesel ağırlığını hem de uzun vadeli ekonomik güvenliğini doğrudan şekillendirecektir.

KAYNAKÇA

a) Birincil Haber ve Analiz Kaynakları

Castillo, E. E. (2026, 20 Mayıs). Putin and Xi hail their friendship and growing energy trade at meeting in Beijing. NPR. https://www.npr.org/2026/05/20/nx-s1-5828196/xi-putin-meet-beijing

Al Jazeera. (2026, 20 Mayıs). Xi and Putin signal united front against US in Beijing talks. https://www.aljazeera.com/news/2026/5/20/chinas-xi-jinping-and-russian-president-vladimir-putin-meet-in-beijing

PBS NewsHour. (2026, 20 Mayıs). Putin and Xi hail their friendship and growing energy trade at their meeting in Beijing. https://www.pbs.org/newshour/world/putin-and-xi-hail-their-friendship-and-growing-energy-trade-at-their-meeting-in-beijing

The Moscow Times. (2026, 20 Mayıs). Putin and Xi sign "Multipolar World" declaration in Beijing. https://www.themoscowtimes.com/2026/05/20/putin-and-xi-sign-multipolar-world-declaration-in-beijing-a92796

Bhardwaj, A. (2026, 22 Mayıs). The Beijing Pivot: Xi Jinping's grand diplomatic offensive and the architecture of a post-American world order. Foreign Affairs Forum. https://www.faf.ae/home/2026/5/22

Anadolu Ajansı. (2026, 20 Mayıs). Putin'in Çin ziyaretinde tek taraflılığa karşı birlikte hareket etme vurgusu öne çıktı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/putinin-cin-ziyaretinde-tek-tarafliliga-karsi-birlikte-hareket-etme-vurgusu-one-cikti/3944292

Alldayupdate. (2026, 20 Mayıs). Putin Xi Meeting 2026: Russia and China deepen alliance in Beijing amid US-Iran war. https://www.alldayupdate.com/putin-xi-meeting-2026/

b) Akademik ve Politika Analizi Kaynakları

Gabuev, A. (2024, Aralık). Can Trump split China and Russia? Foreign Affairs.

Jayaprakash, R. S. (2025, Şubat). A decadal review of Russia-China economic relations (ORF Occasional Paper No. 462). Observer Research Foundation. https://www.orfonline.org/research/a-decadal-review-of-russia-china-economic-relations

Council on Foreign Relations. (2024, Aralık). No limits? The China-Russia relationship and U.S. foreign policy. https://www.cfr.org/reports/no-limits-china-russia-relationship-and-us-foreign-policy

Corbeau, A.-S. (2025, Ekim). China-Russia asymmetry and the Power of Siberia 2 agreement. The Diplomat. https://thediplomat.com/2025/10/china-russia-asymmetry-and-the-power-of-siberia-2-agreement/

Atlantic Council. (2025, Aralık). The Russian economy in 2025: Between stagnation and militarization. https://www.atlanticcouncil.org/content-series/russia-tomorrow/the-russian-economy-in-2025

Intereconomics. (2025). China-Russia cooperation: Economic linkages and sanctions evasion. https://www.intereconomics.eu/contents/year/2025/number/2/article/china-russia-cooperation-economic-linkages-and-sanctions-evasion.html

New Eurasian Strategies Centre. (2025, Eylül). Russia in a multipolar world: equal player or junior partner to China? https://nestcentre.org/russia-in-a-multipolar-world/

Merics. (tarihsiz). China-Russia trade: asymmetrical, yet indispensable. https://merics.org/en/comment/china-russia-trade-asymmetrical-yet-indispensable

The Moscow Times. (2026, Şubat). Moscow's de-dollarization dreams meet pragmatic reality. https://www.themoscowtimes.com/2026/02/20/moscows-de-dollarization-dreams-meet-pragmatic-reality-a92014

Wiley Online Library. (2025, Aralık). China-Russia partnership: An axis of revisionism? https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/app5.70066

Asian Mirror. (2026, 21 Mayıs). BRICS Summit 2026: Putin, Xi expected in New Delhi amid global tensions. https://www.asianmirror.us/2026/05/21/putin-xi-new-delhi-brics-summit-2026/

DİPNOTLAR

¹ Bhardwaj (2026). Ziyareti 'nitel bir eşik' ve stratejik özerkliğin en belirgin ifadesi olarak tanımlamaktadır.

² NPR (2026). 40'tan fazla iş birliği anlaşmasına dair haber.

³ Bhardwaj (2026). Trump-Xi ve Putin-Xi ziyaretlerinin kasıtlı ardışık yapısı ve Çin'in diplomatik koreografisi.

⁴ NPR (2026). Steve Tsang'ın aktarımı; SOAS China Institute Direktörü.

⁵ Al Jazeera (2026). 'Orman kanunu' ifadesi, 'Altın Kubbe' eleştirisi ve silah kontrolü antlaşmasının sona ermesi.

⁶ Alldayupdate (2026). Batılı izolasyon girişimlerine karşın sürdürülen en üst düzey diplomatik angajman.

⁷ Gabuev (2024), Intereconomics (2025) aracılığıyla aktarım. 'Junior partner' tezi.

⁸ The Moscow Times (2026, 20 Mayıs). Power of Siberia 2'de somut zaman çizelgesi anlaşmazlığı.

⁹ Jayaprakash (2025, ORF). Sektörel ticaret yapısının dönüşümüne ilişkin kapsamlı analiz.

¹⁰ Bhardwaj (2026). Putin'in zirvedeki ulusal para birimi açıklaması.

¹¹ Bhardwaj (2026). Beş yıllık planların uyumlaştırılması ve jeoekonomik senkronizasyon.

¹² PBS NewsHour (2026). Xinhua kaynaklı 2025 ticaret verisi ve 2026 ilk çeyrek petrol ihracat artışı.

¹³ Atlantic Council (2025). Yüzde üç/beş oranlarına ilişkin yapısal asimetri analizi.

¹⁴ Al Jazeera (2026); Alldayupdate (2026). Hürmüz Boğazı'ndaki çelişen çıkarlar.

¹⁵ Corbeau (2025). Asimetrik kamuoyu tutumları ve Çin'in kasıtlı muğlaklığı.

¹⁶ CFR (2024). İşlevsel stratejik ortaklık çerçevesi ve savunma koordinasyonu.

¹⁷ Intereconomics (2025); Gabuev (2024). 'Rahatsız edici ama faydalı' kavramsal çerçevesi.

¹⁸ Wiley Online Library (2025). Revizyonist güçler ekseninde çok kutupluluk ve hiyerarşi.

¹⁹ The Moscow Times (2026, Şubat). Yuanizasyonun jeopolitik boyutu ve de-dolarizasyonun kırılganlıkları.

²⁰ Corbeau (2025); Jayaprakash (2025). Kuzey enerji damarlarının Çin yönelimi.

²¹ Wiley Online Library (2025); Bhardwaj (2026). Alternatif norm çerçevesi inşası.

²² Gabuev (2024), Intereconomics (2025) aracılığıyla aktarım. 'Kontrollü Rusya' stratejisi.

²³ NEST Centre (2025). Rusya'da Çin algısı anketleri ve seçkin kaygıları.

²⁴ Jayaprakash (2025); Atlantic Council (2025). Çin bankalarının ruble işlemlerini kısıtlaması.

²⁵ Corbeau (2025). TürkAkım ve Rusya'nın alternatif pazar arayışı bağlamında enerji dinamikleri.

²⁶ Corbeau (2025). Orta Koridor güzergahı değerlendirmesi ve Türkiye'nin potansiyel rolü.

²⁷ The Moscow Times (2026, Şubat). Türkiye bağlamında de-dolarizasyon tartışması.

²⁸ Asian Mirror (2026). Türkiye'nin BRICS başvurusu ve ortaya çıkan gerilimler.

²⁹ CFR (2024). Derinleşen savunma koordinasyonunun Türkiye'nin bölgesel konumuna yansımaları.

³⁰ NEST Centre (2025). Orta Asya'da yükselen Çin varlığı ve Türk Devletleri Teşkilatı dinamikleri.

³¹ Bhardwaj (2026). Zirvenin tarihsel önemi ve yarattığı eşik etkisi.

³² The Moscow Times (2026); Corbeau (2025); Al Jazeera (2026). İttifakın görünür iç çelişkileri.