Davos 2026’da Kanada Başbakanı Mark Carney ve ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in Konuşmaları Ne Anlatıyor?

KÜRESELLEŞMENİN SONU, JEO-EKONOMİK BLOKLAR ÇAĞININ DOĞUŞU

1. Giriş: Davos 2026, Küreselleşme Tartışmasının “Sert Eşiği”

Davos 2026 konuşmaları, küreselleşmenin “geri çekilmesi”nden çok yeniden tanımlanmasına işaret ediyor: serbest ticaretin ideolojik üstünlüğünün zayıfladığı; devlet kapasitesi, güvenlik ve egemenliğin ekonomik alana yeniden baskın biçimde girdiği bir dönem.

Bu dönüşümün iki farklı “manifestosu” Davos’ta aynı haftada sahne aldı:

• Mark Carney: “kurallara dayalı düzen”in çözülüşünü kabul ederken, orta güçlerin birlikte yeni bir düzen inşa edebileceğini savunan normatif-kurumsal bir yeniden kurulum çağrısı yaptı.
• Howard Lutnick: küreselleşmeyi “başarısız politika” olarak çerçeveledi; “America First”i yalnız ABD’nin değil, herkesin benimsemesi gereken bir model gibi sundu: egemenlik, stratejik sanayi ve yaptırım/tarife gücü merkezli bir çerçeve.

Bu iki söylem birlikte okunduğunda, “hiper-küreselleşme”nin (maliyet minimizasyonu, en ucuz emek, maksimum entegrasyon) yerini jeo-ekonomik bloklar, seçici entegrasyon ve egemenlik-odaklı karşılıklı bağımlılık mantığının aldığı görülüyor.

2. Konuşmaların Metinsel Özeti

2.1. Mark Carney: “Kurallara Dayalı Düzen Bitiyor; Orta Güçler Yeni Düzen Kurabilir”

Carney’nin konuşması üç eksen üzerinde ilerliyor:

1. Teşhis (Rupture / kırılma): “kurallara dayalı düzenin” zayıfladığı; büyük güç rekabetinin sınırsızlaşma eğiliminde olduğu; “güçlünün yapabildiğini yaptığı” bir gerçeklik.
2. Risk uyarısı: “uyum sağlayıp sorun çıkarmama” stratejisinin güvenlik üretmeyeceği; küçük/orta devletlerin “idare ederek” ayakta kalamayacağı.
3. Çözüm çerçevesi: “orta güçlerin” (Canada/Australia gibi) birlikte hareket ederek kooperatif ve dayanıklı bir düzen inşa edebileceği; değerler (insan hakları, sürdürülebilir kalkınma, egemenlik/ülke bütünlüğü) vurgusu.

Carney’nin küreselleşme anlayışı:

• Küreselleşme “bitmiyor”, ama meşruiyet zemini değişiyor: artık maliyet/etkinlik değil, dayanıklılık + değerler + egemenlik uyumu üzerinden kurgulanmalı.

2.2. Howard Lutnick: “Küreselleşme Başarısız Oldu; Egemenlik Ekonomisi Geri Döndü”

Lutnick’in Davos panelindeki beyanları daha çatışmacı ve “reçete” dili daha sert:

1. Teşhis: “Küreselleşme Batı’da ve ABD’de başarısız oldu”; “en ucuz emeği bulup offshore etmek” işçi sınıfını geride bıraktı.
2. Yeni model: “America First”i, diğer ülkelerin de düşünmesi gereken bir kamu politikası modeli olarak sunuyor:
   • “İşçi önce”
   • Stratejik sektörleri offshore etmeme (ilaç, yarı iletken vb.)
   • Kritik bağımlılıkları “en iyi müttefiklerle” sınırlama
   • Egemenliğin ekonomik altyapı olmadan korunamayacağı fikri
3. Araç seti: Tarife tehdidi ve pazarlık gücü (“hammer” retoriği); ticaretin “tit-for-tat” gerilime dönebileceğinin normalleştirilmesi.

Lutnick’in küreselleşme anlayışı:

• Küreselleşme “düzensiz/adaletsiz” değil, doğrudan “başarısız”dır; yerine ulusal endüstriyel kapasiteyi ve tarife gücünü koyan bir egemenlik ekonomisi önerilir.

3. Kavramsal Çerçeve: “Hiper-Küreselleşme”den “Jeo-Ekonomik Bloklar”a

Carney ve Lutnick’in ortaklaştığı temel nokta: kuralsızlaşma ve güç politikası geri döndü. Ayrıştıkları nokta: bu dönüşümün yönetimi.

• Carney: çok taraflılığın reforme edilmiş bir versiyonu + “orta güç koalisyonları”
• Lutnick: büyük güç dayatması + tarife/ekonomik kaldıraçla “yeniden pazarlık”

Bu ayrım, küreselleşmenin yeni formuna dair iki senaryo üretir:

1. “Bloklar arası yönetilen rekabet” (Carney’ye daha yakın): kurallar tam ölmez; bölgesel/mini-lateral platformlarda yeniden kurulur.
2. “İmparatorluk pazarlığı / güçle ticaret” (Lutnick’e daha yakın): kurallar ikincilleşir; erişim (market access) ve güvenlik ilişkileri aynı pakete bağlanır.

Bu ikili yapı, literatürde “jeo-ekonomik parçalanma” tartışmalarıyla uyumludur. IMF’nin parçalanma ve ticaret örüntülerindeki kaymayı inceleyen çalışmaları bu çerçeveyi destekler.

4. Yeni Ekonomik Düzen: Devlet Kapitalizmi, Sanayi Politikası ve Egemenlik Ekonomisi

4.1. “Sanayi Politikası” artık istisna değil, ana akım

Lutnick’in metninde sanayi politikası açık bir norm haline gelir:

İlaç ve yarı iletken gibi alanların offshore edilmesi “egemenliğe aykırı”dır.
Carney ise daha dolaylı biçimde “stratejik özerklik” inşasını ve devletlerin kapasite üretmesini meşrulaştırır.

Davos 2026 söylemleri, küreselleşmenin “piyasa-öncelikli” biçiminden “devlet-öncelikli” biçimine geçişi teyit ediyor: rekabet artık yalnız firmalar arasında değil, devletlerin endüstriyel ekosistemleri arasında.

4.2. Ticaret-güvenlik bağının kurumsallaşması

Lutnick’te “egemenlik sınırlar ve stratejik üretim kapasitesi” şeklinde çok net bir bağlantı kuruyor.
Carney’de bu bağlantı daha normatif: egemenlik ve ülke bütünlüğü “yeni düzenin değerleri” arasında sayılıyor.

5. Bölgeselcilik: “Küresel Pazar”dan “Müttefik Ağları”na

Küreselleşmenin yeni yönü, klasik bölgesel ticaret anlaşmalarından daha ileri bir şeye evriliyor: müttefik temelli ekonomik mimari.

• Lutnick açıkça “bağımlı olacaksanız, en iyi müttefiklerinize bağımlı olun” çizgisiyle blok mantığını kurar.
• Carney “orta güçlerin birlikte hareket etmesi” çağrısıyla bloklaşmanın yumuşak versiyonunu önerir.

Sonuç: Bölgeselcilik artık coğrafi değil; jeopolitik-uyumlu kümelenme (alignment-based regionalism).

6. Tedarik Zincirleri: “En Ucuz”dan “En Dayanıklı”ya

6.1. “Verimlilik” paradigmasının sonu

Lutnick’in eleştirisi doğrudan verimlilik paradigmasına yöneliktir: en ucuz emek ve offshore, “işçiyi geride bırakmıştır.”
Carney de “hoş bir hikâyenin bittiğini” söyleyerek aynı paradigmanın siyasal zemin kaybını teslim eder.

6.2. Dayanıklılık-verimlilik takası

OECD’nin tedarik zinciri kırılganlıkları ve ekonomik güvenlik vurgulu çalışmaları, “resilience agenda”nın kurumsal zemine oturduğunu gösterir.
IMF literatürü de parçalanma senaryolarının refah/etkinlik maliyetleri ile dayanıklılık hedefleri arasındaki gerilimi modelliyor.

Tedarik zinciri, artık “lojistik” değil; stratejik egemenlik altyapısıdır.

7. Küresel Kurumların Rolü: WTO/çok-taraflılık “Azalıyor mu, Dönüşüyor mu?”

Carney: “kurallara dayalı düzen zayıflıyor” diyerek mevcut kurumların etkinlik kaybını kabul eder; ama çözümü yeni koalisyonlarla kuralları yeniden üretmekte görür.
Lutnick: WEF’in temsil ettiği küreselci çizgiyi hedef alarak daha “kurum-şüpheci” bir yaklaşım sergiler.

Bu tartışma WTO reformu tartışmalarıyla aynı hatta ilerliyor: ticaretin “silahlaşması” (weaponization) ve kuralların güncellenmesi ihtiyacı, özellikle Avrupa kanadında yoğun biçimde dile getiriliyor.

8. Karşılaştırmalı Söylem Analizi: İki Konuşmanın “Küreselleşme Teorisi”

8.1. Ortak zemin

1. Kuralsızlaşma / güç rekabeti teşhisi
2. Egemenlik ve dayanıklılık vurgusu
3. Tedarik zincirlerinin stratejikleşmesi

8.2. Ayrışma

• Carney: normatif-kurumsal yeniden inşa; orta güç koalisyonu; değerler üzerinden meşruiyet üretimi.
• Lutnick: ekonomik milliyetçilik; tarife tehdidiyle pazarlık; “işçi önce” üzerinden iç siyasete bağlı meşruiyet.

8.3. Birlikte okunduğunda ortaya çıkan resim

Küreselleşme artık:

• “Tek kurallı küresel pazar” değil,
•  “Çoklu kurallı, blok-temelli, egemenlik-odaklı ağ ekonomisi” dir.

9. Küreselleşmenin Nereye Evriliyor?

Davos 2026’da gündeme gelen söylemler, küreselleşmenin sona ermediğini; fakat “hiper-küreselleşme”nin meşruiyetini kaybederek jeo-ekonomik bloklar çağının içine evrildiğini gösteriyor.

Bu yeni çağın 6 yapısal özelliği:

1. Seçici entegrasyon (her şeyde serbestleşme değil; stratejik alanlarda kontrol)
2. Müttefik-temelli ticaret (friend-shoring/ally-shoring mantığı)
3. Sanayi politikası normu (stratejik sektörlerde devlet kapasitesi)
4. Tarife/yaptırımın rutinleşmesi (ekonomik araçlar dış politika enstrümanı)
5. Kurumsal reform ihtiyacı (WTO ve benzeri kurumlarda yönetişim krizi)
6. Dayanıklılık-verimlilik takası (maliyet yerine güvenlik/istikrar)

10. Sonuç ve Politika Çıkarımları

Carney-Lutnick ikiliği, aslında yeni dönemin ana gerilimini özetliyor:

• Küresel ekonomi hâlâ karşılıklı bağımlı;
• Ancak bu bağımlılık artık “piyasa mantığıyla” değil “güç/egemenlik mantığıyla” yönetilmek isteniyor.

Bu, yatırım ve risk değerlendirmesinde üç pratik sonuç üretir:

1. Pazar erişimi artık sadece rekabetçilikle değil, jeopolitik uyum ile de belirlenir.
2. Tedarik zinciri stratejisi, finansal verimlilik kadar siyasi risk yönetimi haline gelir.
3. Kurallı düzenin zayıflaması, “belirsizlik primi”ni yükseltir; bu nedenle kurumsal reform (WTO/çok taraflı çerçeveler) ekonomik bir zorunluluk gibi yeniden gündeme gelir.

Kaynakça

1. World Economic Forum. Davos 2026: Special address by Mark Carney, Prime Minister of Canada (20 Jan 2026).
2. Prime Minister of Canada (pm.gc.ca). “Principled and pragmatic: Canada’s path” – PM Carney addresses WEF Annual Meeting (20 Jan 2026).
3. RealClearPolitics (Video transcript). Commerce Sec. Lutnick at Davos: “Globalization has failed…” (20 Jan 2026).

4. Reuters. Lutnick expects US first quarter growth above 5%, warns EU against retaliation (20 Jan 2026).
5. Reuters. Canada’s Carney to visit Australia in March… (24 Jan 2026) – Carney’nin Davos mesajının bağlamı.
6. Newsweek. US Tells Davos: Globalization Has Failed Us (Jan 2026).

7. IMF Working Paper (2025). Demystifying Trade Patterns in a Fragmenting World.
8. IMF Working Paper (2025). Supply Chain Diversification and Resilience.
9. WTO (2025). Global Trade Outlook and Statistics 2025.
10. OECD (2025). Economic Security in a Changing World.
11. OECD (2025). OECD Supply Chain Resilience Review.
12. Chatham House (2025). The decline of the West and the rise of “the Rest” …