Logo
Çağ Üniversitesi
01.07.2019

YÜZYILIN ANLAŞMASI GÖRÜŞMELERİ

Müberra ÖZTÜRK tarafından

YÜZYILIN ANLAŞMASI GÖRÜŞMELERİ

ABD’nin Filistin sorununa çözüm olarak sunduğu Yüzyılın Anlaşması görüşmeleri Bahreyn’in başkenti Manama’nın ev sahipliği ve Suudi Arabistan, Ürdün, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Fas gibi ülkelerin katılımıyla gerçekleştirildi. (ABD’nin 50 milyar dolarlık yatırımı öngören Yüzyılın Anlaşması görüşmeleri başlıyor, 2019)”Refah için Barış” başlıklı ekonomi çalıştayının İsrail-Filistin meselesinin çözümü için Yüzyılın Anlaşması planı kapsamındaki ilk organizasyon olduğu belirtilmektedir.Filistin düzenlenen bu organizasyonu boykot ederek katılmayacağını ilan etmiştir ardından Irak ile Lübnan bu boykotu destekleyerek katılım sağlamamışlardır.İsrail’in bu organizasyona davet edilmemesine rağmen iş adamları ağırlıklı katılım sağlaması beklenmedik bir adım değildir. (AKSOY, 2019)

 

Yüzyılın Anlaşmasının İçeriği

 

ABD, yakında ilan edeceği düşünülen Yüzyılın anlaşması planı ile İsrail’in istikrarlı işgaline adım adım katkı sağlayarak, İsrail’in nihai hedefine ulaşmasına açıkça yardım edecektir.Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanımlaması ve elçiliğini Tel Aviv’den Kudüs’e taşıması ayrıca Golan Tepeleri’nin işgaline resmiyet kazandırmasının yanı sıra önerilen ya da dayatılan Yüzyılın Anlaşması  bu yapılan hukuksuzluklardan farksızdır.Filistin ve İsrail arasındaki meseleye çözüm olarak sunulan bu plan ekonomik ve siyasi ayak olarak iki ayrı paketten oluşmaktadır.Beyaz Saray tarafından açıklanan planın ekonomik ayağı Filistin ve komşu ülkeleri kapsayan 50 milyar dolardan fazla yatırım fonu içeriyor.ABD’nin daha önce de belirttiği gibi bu fon ABD tarafından değil başta Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar olmak üzere Körfez ülkeleri tarafında karşılanacaktır. Söz konusu yatırımların, 28 milyar dolarlık kısmının işgal altındaki Batı Şeria ve abluka altındaki Gazze Şeridi'ne, 9 milyar dolarının Mısır'a, 7,5 milyar dolarının Ürdün'e ve 6 milyar dolarının da Lübnan'a yapılması planlanıyor.Paket sayesinde 147'si Batı Şeria ve Gazze'de olmak üzere 179 ekonomik kalkınma projesinin hayata geçirilmesi hedefleniyor.Fakat unutulmamalıdır ki siyasi istikrarın ve güvenlik teminin olmadığı yerde ekonomik kalkınmadan söz edilemez.Bu ekonomik kalkınma hedeflerinin gerçekleşebilmesi için siyasi çözüm ayağının Filistin halkı için adil olması gerekmektedir.Planın siyasi ayağı henüz resmi olarak yayınlanmasa da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya yakınlığıyla bilinen Israel HaYom gazetesinde planın maddeleri olarak öne sürülen bir belge yayınlanmıştır.Bu belgede plan kapsamında İsrail, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Hamas arasında üçlü bir anlaşma imzalanacak ve Batı Şeria'da yer alan Yahudi yerleşim birimleri dışındaki topraklar ile Gazze Şeridi'nde "Yeni Filistin" adlı bir Filistin devleti kurulacaktır.ABD yönetimi tarafından yalanlanmayan belgeye göre, plan bazı konularda Filistin yönetiminden tavizler istemektedir.

1) Doğu Kudüs Filistin’in Başkenti olmayacak.[1]

2) İsrail’in işgal ettiği bölgelerde ki Yahudi yerleşkeleri boşaltılmayacak.

3) Yerlerinden edilen Filistinlilerin geri dönüş hakkı ele alınmayacak.

4) Filistin meselesi ile ilgili Arap birliğinin iradesi gündeme getirilmeyecek.

Atılması planlanan bu adımlar ile Filistin meselesi siyasi bir mesele olmaktan çıkarılarak ekonomik bir sorunmuş gibi gösterilmek istenmektedir.ABD’nin Büyük Ortadoğu Projesi adım adım yol almakta fakat yol alırken şekillendirme maliyetleri bölge ülkeleri tarafından ödenerek ABD’ye yük olmadan devam etmektedir. (DEVECİ, 2019)

Filistin meselesini, siyasi bir mesele olmaktan çıkartıp iktisadi bir soruna dönüştürme çabası şuan sahada uygulanmaya koyulmuş bir politikadır.1799’da ortaya atılan Yahudi devleti kurma fikri büyük bir hızla yol alarak neredeyse Filistin halkının topraklarının büyük bir kısmının işgal edilmesiyle ve Filistinlilerin kendi topraklarında mülteci konumuna düşürülmesiyle ilerlemektedir.Mesele iktisadi değildir ve insan hakları söz konusudur.Skyes-Picot anlaşmasının devamı niteliğinde diyebileceğimiz Yüzyılın Anlaşması ekonomik vaatlerle Filistin halkının haklı davasını yok etmeye çalışmaktadır. (Nakba nedir: 1799'dan günümüze Filistin tarihi ve Orta Doğu sorunu, 2018)Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası başkanları, Jared Kushner'in Yüzyılın Anlaşması planının başarıya ulaşması için tekliflerde bulunacağı açıklanmıştır.Uluslararası sistemin devamını sağlayan uluslararası kuruluşlar bu tip meselelerde tarafsız olmalı ve haklı olanı korumalıdır fakat güç ve çıkar çatışmaları kapsamında bu kuruluşların tarafsız olması hayalin ötesine geçememiştir. (Uluslararası finans kuruluşları ve küresel yatırımcılar Filistin projesi için Manama'da, 2019)

Değerlendirme :

ABD Başkanı Trump göreve  geldiğinden beri İran düşmanlığı ve İsrail’e olan yakınlığı ile gündemde yerini almaktadır.ABD’nin İran’a karşı uyguladığı yaptırımlar ile İsrail’e karşı aktif düşman olması engellenmeye çalışılıyor.Diğer yandan Kudüs’ün İsrail’in başkenti olarak tanınması ve Golan Tepelerinin İsrail’e ait olduğu kabul edilmesi ile ABD’nin İsrail’e sınırsız desteği söz konusudur.Son olarak Yüzyılın Anlaşması için görüşmelerin başlaması ve 50 milyar dolar yatırımın söz konusu olması alenen uluslararası kuralların çiğnenmesi anlamına gelmektedir.Söz konusu olan iktisadi mesele değil bir ulusun kendi topraklarından sürgün edilmesi ve haklarından men edilmesidir.Körfez ülkeleri ABD’nin korumacılığına sığınarak ve silah satın alarak ABD ekonomisine büyük katkılar sağlamaktadırlar fakat bu katkılar Körfez ülkelerinin ABD tarafından sömürülmesine yol açmakta ve İran düşmanlığını kazanmalarına neden olmaktadır.İran, Filistin halkını İsrail’e karşı desteklemektedir.Yüzyılın anlaşmasının devreye girmesi ile birlikte Ortadoğu’da Filistin’e desteğini arttıran bir İran görebiliriz.Türkiye dahil Körfez ülkeleri Filistin halkını ve davasını desteklemeli bölünenin sadece Filistin olmayacağını, sıranın diğer ülkelere geleceğini, bölge ekonomisinin diğer büyük devletler tarafından sömürülmeye hazır beklediğini görmelidirler.

BM İnsan Hakları Filistin Özel Raportörü Mıchael Lynk, ‘Refah İçin Barış’ çalıştayının ardından yaptığı açıklamalarda, BM tarafından, 1967 sınırlarına dayanan Başkenti Doğu Kudüs olan Filistin merkezli iki devletli bir çözümün, kesinlikle desteklendiğinin altını çizmektedir. Bunun yanında birkaç yıl öncesine kadar Mısır Cumhurbaşkanı Sisi Filistin Devlet Başkanı Abbas’a belli başlı koşullar altında Sina yarım adasında bir Filistin devleti kurma vaadinde bulunmuştur. Mısır Cumhurbaşkanının istediği belli başlı konular, Yüzyılın anlaşması planı içerisinde ki, Filistin’den istenen koşullar ile paralellik göstermektedir. ABD Ortadoğu’ya yönelik politikalarında devletleri parçalama ve içlerinden ABD’ye eğilimli delege edilmiş devletçikler çıkarma safhasını devreye sokmuştur.Bu aşamada Filistin bir son değil sadece bir başlangıçtır.

 


[1] Uluslararası konsensüs, 1967 sınırlarına dayanan Doğu Kudüs’ün başkent olarak kabul edildiği  tam bağımsız Filistin devletini temel alan iki devletli çözümü desteklemektedir.

 

Kaynakça

ABD’nin 50 milyar dolarlık yatırımı öngören Yüzyılın Anlaşması görüşmeleri başlıyor. (2019, Haziran 27). Yeni Akit: https://www.yeniakit.com.tr/haber/abdnin-50-milyar-dolarlik-yatirimi-ongoren-yuzyilin-anlasmasi-gorusmeleri-basliyor-813185.html adresinden alınmıştır

AKSOY, A. (2019, Haziran 27). Irak'tan 'Yüzyılın Anlaşması planı kabul edilemez' açıklaması. Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/-iraktan-yuzyilin-anlasmasi-plani-kabul-edilemez-aciklamasi/1516811 adresinden alınmıştır

DEVECİ, M. (2019, Haziran 25). 'Yüzyılın Anlaşması' Filistin davasını ortadan kaldırmayı hedefliyor. Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/yuzyilin-anlasmasi-filistin-davasini-ortadan-kaldirmayi-hedefliyor-/1514999 adresinden alınmıştır

Nakba nedir: 1799'dan günümüze Filistin tarihi ve Orta Doğu sorunu. (2018, Mayıs 17). BBC NEWS: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-44128837 adresinden alınmıştır

Uluslararası finans kuruluşları ve küresel yatırımcılar Filistin projesi için Manama'da. (2019, Haziran 26). TIMETURK: https://www.timeturk.com/uluslararasi-finans-kuruluslari-ve-kuresel-yatirimcilar-filistin-projesi-icin-manama-da/haber-1107342 adresinden alınmıştır

BM Özel Raportöründen dünya’ya yüzyılın anlaşması uyarısı.(2019, Haziran 29).AA. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/bm-ozel-raportorunden-dunyaya-yuzyilin-anlasmasi-uyarisi/1518958 adresinden alınmıştır.

Müberra ÖZTÜRK

YAZAR HAKKINDA

Güney Güvenlik Okulu Ortadoğu Masası Sorumlusu.