AKDENİZ’İN YENİ FAY HATTI:

TÜRKİYE–LİBYA DENİZ YETKİ MUTABAKATI SONRASI HUKUK, ENERJİ VE GÜÇ MÜCADELESİ

Anahtar kelimeler: Türkiye–Libya Mutabakatı, Doğu Akdeniz, Libya Temsilciler Meclisi, deniz yetki alanları, kıta sahanlığı, münhasır ekonomik bölge, Hafter, Yunanistan, Great Sea Interconnector, enerji güvenliği, uluslararası deniz hukuku.

dayanan haberinde Hafter kontrolündeki sahalarda muhtemelen Türk yapımı Bayraktar TB2’lerin görülmesi de eski düşmanlık ilişkisinin ne ölçüde dönüştüğünü göstermektedir. Türkiye’nin askeri etkisinin de bölgede giderek arttığını gösteren bu gelişmelerin Türkiye açısından mantığı açıktır.

Ankara 2019–2020’de Libya politikasını neredeyse tamamen Trablus merkezli bir siyasi-askeri ortaklık üzerine kurmuştu. Bunun zayıf noktası, Libya’da gelecekte doğunun üstün gelmesi veya yeni bir birleşik hükümet kurulması hâlinde Türkiye’nin 2019’dan beri elde ettiği kazanımların sorgulanabilecek olmasıydı. Doğu ile ilişkilerin kurulması, Türkiye’nin Libya politikasını belirli bir hükümete bağımlı olmaktan çıkararak devletin farklı güç merkezleriyle çalışabilen bir stratejiye dönüştürmektedir. Reuters’ın 20 Ekim haberinde doğuyla ilişkilerin gelişmesi, düzenli Türk ziyaretleri ve ekonomik yatırımlar onayın arka planındaki unsurlar olarak gösterilirken, parlamentodaki liderlik değişikliğinin de kararın önünü açan faktörlerden biri olduğu aktarılmaktadır.

Hafter tarafının hesabı da en az Ankara’nınki kadar pragmatiktir. Doğu Libya savaş sonrası yeniden yapılanma, enerji üretiminin artırılması ve dış yatırım açısından büyük sermayeye ihtiyaç duymaktadır. Türkiye ise inşaat, altyapı, enerji, savunma sanayii, denizcilik ve lojistik alanlarında Libya’da halihazırda güçlü ticari kapasiteye sahiptir. Türkiye ile ilişkileri normalleştirmek, Bingazi açısından yalnızca deniz yetki alanlarında bir tercih değil, Türk sermayesine, müteahhitlik kapasitesine ve gerektiğinde savunma teknolojisine erişim kanalıdır. Doğu Libyalı yetkililerin 20 Ekim kararını “ulusal ve ekonomik çıkarlar” çerçevesinde okumak gerekmektedir.

Buna bir üçüncü motivasyon eklenebilir: stratejik çeşitlendirme. Bu, kaynaklardan doğrudan ifade edilmiş bir Hafter doktrini değil, mevcut davranışlardan çıkarılabilecek analitik bir sonuçtur. Hafter kampının Türkiye dahil farklı bölgesel güçlerle ilişkiler geliştirerek kendi pazarlık gücünü artırması rasyoneldir. Ankara ile yakınlaşma, Bingazi’nin Kahire veya diğer geleneksel ortaklarıyla bağlarını koparmasını gerektirmemektedir; tersine, farklı dış güçleri birbirine karşı dengeleyebilme kapasitesini artırmaktadır. Bu nedenle Mısır’ın anlaşmaya muhalefetine rağmen doğu Libya’nın onayı, Hafter çevresinin dış politikada daha özerk hareket etmek istediğine dair önemli bir işaret olarak okunabilir. Bununla birlikte 24 Ekim’de Trablus Başbakanı Abdülhamid Dibeybe’nin Mısır’ın deniz sınırı kaygılarını görüşmeye hazır olduğunu açıklaması da Libya’nın Türkiye tercihini Kahire ile sıfır toplamlı bir çatışmaya çevirmek istemediğini de göstermektedir.

Antlaşmalar Hukuku Hakkında Viyana Sözleşmesi’nin 46. maddesi çerçevesinde bir devlet, antlaşma yapma yetkisine ilişkin iç hukukunun ihlalini ancak ihlal açıkça belli ise ve temel önemde bir iç hukuk kuralını ilgilendiriyorsa geçersizlik gerekçesi olarak ileri sürebilir. Bu hükmün temel prensipleri geniş ölçüde teamül hukukunun bir parçası olarak değerlendirilmektedir (UN, 1969, art. 46). Temsilciler Meclisinin sonraki açık onayı, Libya içindeki yetki sorununu siyasi ve kurumsal meşruiyet bakımından çok daha zayıf bir itiraz hâline getirmektedir. Dolayısıyla onay çok güçlü bir sonraki teyit ve siyasi meşruiyet göstergesidir.

İkinci kritik husus, 2019 Türkiye–Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı’nın Birleşmiş Milletler nezdinde tescil edilmiş olmasıdır. Birleşmiş Milletler Şartı’nın 102. maddesi uyarınca gerçekleştirilen tescil, devletler arasında akdedilen uluslararası anlaşmaların resmî kayda geçirilmesini, yayımlanmasını ve uluslararası düzeyde erişilebilirliğini sağlayan hukuki bir mekanizmadır(United Nations, 1945, art. 102).

Bu nedenle Türkiye–Libya Mutabakatı’nın BM nezdinde tescil edilmesi, anlaşmanın uluslararası hukuk düzeninde resmî olarak kayıt altına alınması ve BM Şartı’nın 102. maddesinden doğan usuli sonuçların gerçekleşmesi bakımından önem taşımaktadır.

Bu nokta, 20 Ekim kararının hukuki değerini doğru ölçeklendirmeyi mümkün kılar: Karar, Türkiye–Libya anlaşmasının “Libya’nın kendi yetkili yasama organı tarafından reddedildiği” iddiasını çok ciddi biçimde zayıflatmıştır.

Dolayısıyla Libya Temsilciler Meclisinin kararı Türkiye’nin deniz hukuku içtihadındaki maddi argümanını güçlendirmiş ve Türkiye’nin tercih ettiği sınırlandırma yaklaşımını kabul eden ikinci bir kıyıdaş devletin ülke içindeki kurumsal desteğini güçlendirmiştir. Bunun diplomatik değeri hukuki değerinden daha büyüktür.

Yunanistan, Mısır, İsrail, AB ve Washington: Karşı Hamleler ve Yeni Diplomatik Bloklaşma

20 Ekim kararının Yunan diplomasisi açısından en önemli sonucu, Ankara–Trablus hattının karşısında “Bingazi kartını” kullanmanın artık çok daha zor olmasıdır. Yunanistan yıllarca mutabakata karşı yalnızca uluslararası deniz hukuku argümanlarını değil, Libya’nın doğusunun anlaşmayı reddetmesini de kullanabilmişti. Şimdi doğu Libya’nın aynı metni kabul etmesi bu söylemin önemli ayağını ortadan kaldırmıştır.

Ancak Yunanistan kararın hemen ardından yalnızca protesto açıklaması yapmakla kalmamış, ortakları ve müttefiklerini bilgilendirdiğini ve egemenlik haklarını korumak için gereken önlemleri alacağını açıklamıştır. Daha önemlisi, yalnızca iki gün sonra, 22 Ekim 2026’da Atina ile Kahire’nin 2020 tarihli kısmi MEB sınırlandırmasını doğuya, Kıbrıs yönüne doğru genişletme görüşmelerine başladığı açıklanmıştır. Bu, Yunanistan–Mısır yakınlaşmasının artık yalnızca olasılık değil, başlamış bir diplomatik süreç olduğunu göstermektedir.

Bu hamlenin hukuki ve jeopolitik amacı açıktır: Yunanistan ile Mısır, Türkiye–Libya hattının karşısına ikinci bir ikili sınırlandırma mimarisi çıkarmaya ve doğuya doğru Kıbrıs bağlantısını güçlendirmeye çalışabilir. Fakat aynı pacta tertiis ilkesi burada da geçerlidir. Yunanistan ile Mısır arasında yapılacak yeni bir sınırlandırma, Türkiye ve Libya’nın itiraz ettiği alanlarda üçüncü devlet haklarını tek başına sona erdiremez. Bunun temel nedeni, uluslararası hukukun antlaşmaların üçüncü devletlere etkisi konusundaki yerleşik kuralıdır: Bir antlaşma, üçüncü bir devletin rızası olmaksızın o devlet bakımından hak veya yükümlülük doğurmaz (pacta tertiis nec nocent nec prosunt). Bu ilke, 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’nin 34. maddesinde açıkça ifade edilmiştir. Bu bağlamda İki tarafın yaptığı anlaşmalar birbirlerini siyasi olarak güçlendirirken, örtüşen alanlarda hukuki uyuşmazlığı daha görünür hâle getirebilir.

Mısır’ın Türkiye–Libya mutabakatına karşı Yunanistan’la daha fazla koordinasyon kurması kuvvetle muhtemeldir; fakat Kahire’nin bütünüyle Türkiye karşıtı bir cepheye dönmesi beklenmemelidir. Bunun iki nedeni vardır. Birincisi, Türkiye–Mısır ilişkileri son yıllarda normalleşmiştir. İkincisi, Mısır Libya’nın kendisiyle doğrudan deniz sınırı bulunan ve güvenlik bakımından kritik bir komşusudur; bu nedenle Kahire açısından ideal sonuç Türkiye–Libya anlaşmasını yalnızca dışarıdan protesto etmek değil, Libya ile kendi sınırlandırma çıkarlarını müzakere etmektir. 24 Ekim 2026’da Dibeybe’nin Mısır istihbarat başkanıyla görüşmesinde Kahire’nin ekonomik sulara ilişkin kaygılarını ele almaya hazır olduğunu açıklaması, tam da bu çok yönlü pazarlığın başladığını göstermektedir.

Yunanistan’ın bundan sonra Libya’ya karşı Türkiye’ye uyguladığına benzer sorunu “uluslararasılaştırma” stratejisi izlemesi beklenebilir: BM’ye nota verilmesi, AB karar ve sonuç bildirilerinde konuya yer verilmesi, ortak ülkelerden siyasi destek alınması, enerji şirketlerinin ve yatırımcıların Yunan lisans alanlarında faaliyet göstermelerinin teşvik edilmesi ve Libya ile doğrudan müzakere girişimleri bu stratejinin parçaları olabilir. Fakat Atina’nın Libya’yı bütünüyle dışlama stratejisi uygulaması rasyonel değildir. Nitekim Temmuz 2025’te Yunanistan, Trablus yönetimini doğrudan deniz yetki alanı müzakerelerine davet etmiş ve aynı zamanda Libya’nın hem doğu hem batı yönetimleriyle ilişki geliştirmeyi amaçladığını açıklamıştır (Reuters, 2025a).

Bu durum, 20 Ekim’den sonra Yunan stratejisinin büyük ihtimalle “izolasyon”dan ziyade hukuki itiraz, alternatif sınırlandırma anlaşmaları, Libya ile doğrudan müzakere, müttefik mobilizasyonu şeklinde dört kanallı ilerleyeceğini düşündürmektedir.

İsrail’in rolü de artık varsayımsal değildir. İsrail 21 Ekim’de, yani Libya Temsilciler Meclisinin kararının ertesi günü onayı sert biçimde eleştirmiştir. Reuters’a göre İsrail Dışişleri Bakanlığı Türkiye’yi Doğu Akdeniz’i istikrarsızlaştırmakla suçlamıştır (Reuters, 2026h). Buna 2026’da Yunanistan–İsrail–GKRY askeri tatbikatlarının artırılması, savunma iş birliği planlarının genişletilmesi ve Yunanistan’ın İsrail teknolojisine dayalı Achilles Shield/Aşil Kalkanı çok katmanlı hava savunma projesi eklendiğinde, üçlü ilişkinin basit bir diplomatik ortaklıktan giderek daha derin bir güvenlik ekosistemine dönüştüğü görülmektedir. Reuters, üç ülkenin 2026’da hava ve deniz tatbikatlarını yoğunlaştırma konusunda anlaştığını bildirmiştir.

Yunanistan’ın Temmuz 2026’da yaklaşık 3,5 milyar avroya kadar ulaşabilecek İsrail yapımı çok katmanlı hava savunma sistemini onaylaması da aynı güvenlik dönüşümünün parçasıdır. Sistem, İsrail radar ve füze teknolojilerini kapsamakta ve Yunanistan’ın 2036’ya kadar sürdürmeyi planladığı çok daha büyük savunma modernizasyon programına eklemlenmektedir (Reuters, 2026c).

Bununla birlikte bu gelişmelerden “İsrail Türkiye–Yunanistan deniz yetki alanı ihtilafında Yunanistan adına askeri müdahalede bulunacaktır” sonucu “şimdilik” çıkmaz. İsrail’in Yunanistan ve GKRY ile askeri, enerji ve teknoloji ilişkileri derinleşmektedir; fakat deniz yetki alanı uyuşmazlığında doğrudan askeri taraf hâline gelmek çok daha yüksek bir eşiktir. Daha muhtemel olan İsrail’in diplomatik destek, istihbarat, savunma teknolojisi, müşterek tatbikatlar ve siyasi koordinasyon üzerinden Atina’nın stratejik kapasitesini artırmasıdır.

Fransa da bu ağın önemli bir unsurudur. Yunanistan ve Fransa 25 Nisan 2026’da Savunma ve Güvenlik Alanında Stratejik Ortaklık Anlaşması’nı yenilemiş, savunma araştırma-geliştirmesi, askeri teknoloji ve silah sistemlerindeki iş birliğinin derinleştirilmesi konusunda yeni düzenlemeler yapmıştır (Hellenic Republic Ministry of National Defence, 2026). Bu anlaşmalar deniz yetki alanlarını Yunanistan lehine hukuken belirlemez; fakat Atina’nın caydırıcılık kapasitesini ve kriz anında Avrupa’dan siyasi destek alma kabiliyetini artırma potansiyeline sahiptir.

AB bakımından da benzer bir hukuki-siyasi ayrım yapılmalıdır. Yunanistan ile Kıbrıs Cumhuriyeti/GKRY’nin AB üyesi olması, Birliğin onların egemenlik ve egemen hak iddialarıyla yüksek derecede siyasi dayanışma göstermesini anlaşılır kılmaktadır. Avrupa Konseyi 2019’dan beri Türkiye–Libya mutabakatının üçüncü devletlerin haklarını ihlal ettiği ve üçüncü devletler bakımından hukuki sonuç doğuramayacağı görüşündedir; bu pozisyon 2026 tartışmalarının da siyasi arka planını oluşturmaktadır. AP de 20 Ekim kararını aktarırken AB’nin önceki bu tutumunu hatırlatmaktadır.

Ancak AB bir deniz sınırı mahkemesi değildir. Birlik; siyasi açıklamalar yapabilir, üyelerine diplomatik destek verebilir, yaptırım veya finansal araçlarını kullanabilir, altyapı projelerini finanse edebilir. Buna karşılık Türkiye ile Yunanistan veya Türkiye/Libya ile diğer kıyıdaşlar arasındaki sınırı tek taraflı AB kararıyla uluslararası hukuk bakımından belirleyemez. Bu nedenle “AB hukuken taraf değildir”. AB kararları kendi hukuk düzeninde ve siyasi ilişkilerde sonuç doğurabilir; fakat bir uluslararası deniz sınırının yerine geçemez.

Enosis, Kıbrıs’ın Yunanistan’la birleşmesini hedefleyen tarihsel bir siyasi projeydi ve 1974’teki darbenin de temel amaçlarından biri buydu; AP’nin ABD–Kıbrıs savunma ilişkileri hakkındaki arka planında da 1974 darbesi açıkça Yunanistan’la birleşmeyi hedefleyen darbe olarak tanımlanmaktadır. Bugünkü Yunanistan veya Kıbrıs Cumhuriyeti’nin resmî dış politika hedefini “Enosis” olarak tanımlandığında kararın Doğu Akdeniz’i Yunanistan–GKRY merkezli ve Türkiye’yi dışlayan bir deniz/enerji geometrisi içinde düzenlemenin maliyetini artırdığı söylenebilir.

Washington boyutunda da 3 Kasım 2026 ara seçimlerinin sonucu Temsilciler Meclisi ve Senatodaki komite başkanlıklarını, savunma bütçesi ve dış yardım düzenlemelerini ve yönetim üzerindeki kongre denetimini etkileyebilir. Rum, Yunan ve İsrail yanlısı örgütlerin Kongrede kullanabileceği mekanizmalar somuttur: yıllık savunma bütçesine ve tahsis kanunlarına Doğu Akdeniz’le ilgili raporlama hükümleri ekletmek; Yunanistan–Kıbrıs–İsrail–ABD “3+1” iş birliğine kaynak ayırmak; GSI ve IMEC gibi projeler lehine siyasi kararlar çıkartmak; silah satışı ve askeri yardımlar konusunda şartlar veya rapor yükümlülükleri geliştirmek; Türkiye’nin belirli faaliyetleri hakkında Dışişleri Bakanlığından rapor talep etmek olarak sıralanabilir.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu USGS’nin 2010 çalışmalarında Levant Havzası için ortalama yaklaşık 122 trilyon fit küp (Tcf), Nil Deltası Havzası için ise yaklaşık 223 Tcf keşfedilmemiş, teknik olarak üretilebilir doğal gaz kaynağı tahmin etmiştir (U.S. Geological Survey [USGS], 2010a, 2010b). Bunlar keşfedilmemiş teknik kaynak tahminleridir. Gazın stratejik etkisi gerçektir. Leviathan, Tamar, Zohr ve Afrodit gibi keşifler Doğu Akdeniz’in enerji denklemindeki yerini artırmış; Avrupa’nın Rus enerji kaynaklarına bağımlılığını azaltma arayışı bu önemi daha da yükseltmiştir. 2026’da İran savaşı ve Hürmüz’de deniz taşımacılığına yönelik ağır güvenlik sorunları da enerji yollarının çeşitlendirilmesi ihtiyacını çok daha görünür kılmıştır. Rubio’nun GSI desteğini doğrudan Rusya–Ukrayna savaşı ve Hürmüz istikrarsızlığıyla ilişkilendirmesi bunun güncel örneğidir.

Bunun Libya siyasi uzlaşısına etkisi ise iki yönlüdür. Türkiye hem Trablus hem Bingazi ile konuşabilen az sayıdaki etkili dış aktörlerden biri hâline gelirse siyasi ve askeri kurumların birleştirilmesini kolaylaştırıcı rol üstlenebilir. Dolayısıyla Türkiye’nin “bütün Libya” stratejisinin uzlaştırıcı olması askeri ilişkilerin gelecekte ortak ulusal kurumlara bağlanıp bağlanmayacağına da bağlıdır.

Denizdeki askeri riskler daha somuttur. Türkiye–Yunanistan ilişkilerinin geçmişi, sismik araştırma gemilerinin ve savaş gemilerinin aynı bölgede bulunmasının kazara tırmanma yaratabildiğini göstermektedir. 2026 sonrası risk özellikle üç tür faaliyette yoğunlaşacaktır: GSI güzergâh araştırmaları; Yunanistan veya GKRY’nin yeni hidrokarbon lisansları, Türkiye veya Libya’nın mutabakat alanlarında gerçekleştireceği sismik/sondaj faaliyetleri.

Bunların her biri aynı hukuki niteliğe sahip değildir. Hidrokarbon çıkarılması, kıta sahanlığındaki doğal kaynaklara ilişkin münhasır haklarla doğrudan bağlantılıdır. Denizaltı kablosu döşenmesi ise uluslararası hukukta daha geniş üçüncü devlet özgürlüğüne tabidir. Deniz araştırması ise araştırmanın amacı ve niteliğine göre deniz bilimsel araştırması, rota araştırması veya kaynak araması olarak farklı hukuki rejimlere girebilir. Bu bağlamda “Yunanistan istediği her araştırmayı yapabilir” şeklindeki mutlak görüş hukuken geçerli değildir. Diğer taraftan kıyı devletinin olarak Türkiye’nin karasularında egemenliği, MEB’de ise doğal kaynaklara ilişkin egemen hakları vardır; kıta sahanlığındaki deniz yatağı ve toprak altı kaynakları üzerindeki hakları ipso facto ve ab initio doğar (UN, 1982).

Bu nedenle önümüzdeki dönemde yeni lisanslamaların Türk donanmasıyla Yunan veya diğer Avrupa donanmaları arasında düşük yoğunluklu sürtüşmeler yaratması mümkündür, fakat kaçınılmaz değildir. Araştırma gemisinin izlenmesi, karşı NAVTEX ilanları, sahil güvenlik veya savaş gemilerinin birbirini takip etmesi, diplomatik nota savaşları ve hava unsurlarının gözetleme faaliyetleri daha olası senaryolardır. Fiili güç kullanımının maliyeti NATO içi kriz, AB–Türkiye gerilimi, ticari enerji projelerinin durması ve sigorta maliyetlerinin yükselmesi olacağı için tarafların doğrudan çatışmadan kaçınmak için güçlü teşvikleri vardır.

Burada Yunanistan–İsrail–GKRY askeri iş birliği, Aşil Kalkanı ve Yunanistan–Fransa anlaşması deniz sınırının hukukunu değiştirmese de güvenlik ikilemini etkiler. Yunanistan daha güçlü hava savunması, füze savunması, deniz platformları ve ortak tatbikat kapasitesi elde ettikçe Ankara Yunan savunma modernizasyonunu kendi kuvvet planlamasına dahil edecektir. Yunanistan ise Türk donanmasının ve Türk savunma sanayiinin büyümesini aynı biçimde tehdit parametresi olarak değerlendirebilir. Böylece hukuki uyuşmazlığın askeri teknolojik rekabete aktarılması riski doğar. Aşil Kalkanı haberleri ve üçlü tatbikat planları bu güvenlik mimarisinin somut biçimde ilerlediğini göstermektedir.

Bu gelişme önemlidir çünkü Türkiye–Libya enerji ilişkisinin artık yalnızca gelecekteki tartışmalı deniz alanları konusunda siyasi söylemden ibaret olmadığını, uluslararası şirketlerle birlikte gerçek arama lisanslarına dönüşmeye başladığını göstermektedir. Libya’nın BP, Shell, ExxonMobil ve Chevron gibi büyük şirketleri yeniden enerji sektörüne çekmeye çalışması da genel yatırım ortamının canlanması açısından önemlidir. Bu noktada mutabakatın temel işlevi, tarafların kendi aralarında hangi deniz alanını kime ait saydıklarını belirleyen stratejik-hukuki bir çerçeve kurmasıdır.

Sonuç: Doğu Akdeniz’de Türkiye İçin Stratejik Zafer, Hukuki Güçlenme ve Daha Çok Müzakere

Libya Temsilciler Meclisinin 20 Ekim 2026 kararı, 2019 Türkiye–Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı’nın tarihinde yeni bir aşamadır. Bunun önemini doğru değerlendirebilmek için siyasi, hukuki ve askeri etkilerini birbirinden ayırmak gerekir.

Siyasi açıdan karar Ankara açısından çok büyük bir kazanımdır. 2019’da Türkiye’nin askeri olarak karşı karşıya olduğu Hafter kampıyla birkaç yıl içinde kurulan pragmatik ilişkinin, Ankara’nın en kritik Libya dosyalarından birinde somut politika değişikliğine dönüşmesi söz konusudur. Bu nedenle Bingazi’nin onayı Türkiye–Hafter yakınlaşmasının gerçek ve ölçülebilir bir sonucudur; ancak bu, eskiye dayanan kesintisiz bir ittifaktan ziyade 2020 sonrasında gelişen stratejik yeniden hizalanmanın ürünüdür.

GSI, Chevron ve IMEC anlaşmazlığın yeni ekonomik yüzüdür. Büyük Amerikan ve Avrupalı şirketlerin, AB finansmanının ve ABD diplomatik desteğinin devreye girmesi, deniz yetki alanı tartışmasını salt Türkiye–Yunanistan ikili sorunundan çıkararak uluslararası yatırım ve altyapı güvenliği meselesine dönüştürmektedir. GSI’ye kategorik karşı çıkmak yerine bildirim/koordinasyon isteyen bir Türk yaklaşımı gerçekten uygulanırsa, bu hem Ankara’nın kendi hukuk iddiasını saklı tutmasına hem de büyük bir uluslararası altyapı projesiyle doğrudan askeri cepheleşmeden kaçınmasına imkân sağlayabilecek bir ara formüldür.

Chevron faaliyetlerinin Türkiye veya Libya’nın talep ettiği sahalarla gerçek anlamda örtüşmesi hâlinde risk daha yüksektir. Sismik araştırma diplomatik kriz yaratabilir; gerçek sondaj ve üretim girişimi daha ciddi bir egemen hak uyuşmazlığı doğurabilir. Donanma unsurlarının gözetleme veya caydırıcılık amacıyla kullanılması mümkündür.

Rusya–Ukrayna savaşı ile 2026 İran ve Yemen krizleri Akdeniz enerji denkleminin ve Libya Temsilciler Meclisinin 20 Ekim 2026 kararının önemini artırmaktadır. Rusya savaşı Avrupa’yı alternatif enerji kaynakları ve elektrik bağlantıları aramaya yöneltmiş; Hürmüz ve Kızıldeniz’deki krizler deniz ticaret yollarının ne kadar kırılgan olduğunu yeniden göstermiştir. Husi saldırılarının Ekim 2026’da yeniden yükselmesi ve Hürmüz’de ticari gemilere yönelik tehditlerin sürmesi, Akdeniz’in Avrupa–Asya enerji ve ticaret sistemindeki ana güzergâh değerini daha da yükseltmektedir. Dolayısıyla 20 Ekim 2026 kararı Doğu Akdeniz’de birbiriyle örtüşen deniz iddiaları, enerji lisansları, elektrik ve veri kabloları, yeni savunma ortaklıkları ve kıtalararası ticaret koridorları bir bütünlük içinde bölge ülkelerinin tamamını kapsayan bir anlayışla yürütülmek zorunda olduğunu ortaya koymuştur.

Türkiye artık yalnızca Trablus’la imzaladığı tartışmalı bir mutabakatı savunan ülke değildir; Libya’nın doğusundaki yasama organının da aynı stratejik çerçeveyi kabul ettiği yeni bir tablo ortaya çıkmıştır. Buna karşılık Yunanistan’ın Mısır, İsrail, GKRY, Fransa, AB ve ABD bağlantıları da ortadan kalkmamıştır. Sonuç, bir tarafın diğerini sahadan silmesi değil, Doğu Akdeniz’de karşılıklı dışlamanın giderek pahalılaştığı bir dengedir.

Bu bakımdan Bingazi’nin kararı bir nihai hüküm değil, yeni oyunun başlangıcıdır: Türkiye için jeopolitik bir sıçrama, uluslararası hukuk bakımından önemli bir tahkimat ve Doğu Akdeniz açısından daha yoğun fakat aynı zamanda müzakereye daha fazla ihtiyaç duyan yeni bir güç dengesi.

Kaynakça

• Associated Press. (2026, October 20). Libya approves contentious Turkey deal over Mediterranean waters.
• Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act of 2019, Pub. L. No. 116-94, Division J, Title II (2019).
• European Commission. (2025, October 10). Global Gateway Forum: Accelerating digital transformation through IMEC: EU-Africa-India Digital Corridor. Directorate-General for International Partnerships.
• European Commission. (n.d.). Euro-Asia submarine electricity interconnection cable. Directorate-General for International Partnerships.
• Government of the Republic of Türkiye & Government of National Accord–State of Libya. (2019, November 27). Memorandum of understanding between the Government of the Republic of Turkey and the Government of National Accord–State of Libya on delimitation of the maritime jurisdiction areas in the Mediterranean.
• Hellenic Republic Ministry of National Defence. (2026, April 25). Minister of National Defence Nikos Dendias meets with Minister of the Armed Forces of France Catherine Vautrin and signing of Greece–France Strategic Partnership Agreement renewal.
• International Court of Justice. (1969). North Sea Continental Shelf (Federal Republic of Germany/Denmark; Federal Republic of Germany/Netherlands), Judgment . I.C.J. Reports 1969, 3.
• International Court of Justice. (1985). Continental Shelf (Libyan Arab Jamahiriya/Malta), Judgment. I.C.J. Reports 1985, 13.
• International Court of Justice. (2009). Maritime Delimitation in the Black Sea (Romania v. Ukraine), Judgment. I.C.J. Reports 2009, 61.
• International Court of Justice. (2012). Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v. Colombia), Judgment. I.C.J. Reports 2012, 624.
• International Tribunal for the Law of the Sea. (2012). Dispute concerning delimitation of the maritime boundary between Bangladesh and Myanmar in the Bay of Bengal (Bangladesh/Myanmar), Judgment. ITLOS Reports 2012, 4.
• Le Monde. (2025, July 8). En Libye, la Turquie se rapproche du maréchal Haftar.
• Permanent Court of Arbitration. (2007). Guyana v. Suriname, Award of the Arbitral Tribunal, 17 September 2007. Reports of International Arbitral Awards, 30, 1–144.
• Reuters. (2024, September 11). Turkey interested in offshore seismic exploration offered by Libya, energy minister says.
• Reuters. (2025a, July 24). Greece invites Libya to maritime zone talks to ease strained ties.
• Reuters. (2025b, December 29). Greece, Israel and Cyprus to step up joint exercises in eastern Mediterranean.
• Reuters. (2026a, February 11). Libya awards oil and gas exploration blocks in first licensing round since 2007.
• Reuters. (2026b, February 16). Chevron-led consortium signs Greek offshore gas exploration agreements.
• Reuters. (2026c, July 23). Greece to buy $4 billion air defence system from Israel.
• Reuters. (2026d, October 8). Rubio says US committed to Mediterranean undersea power cable.
• Reuters. (2026e, October 15). Great Sea Interconnector developer seeks to resume seabed surveys.
• Reuters. (2026f, October 20). Eastern Libya parliament approves maritime deal with Turkey, drawing Greek rejection.
• Reuters. (2026g, October 20). Greece rejects Libyan approval of Turkey-Libya maritime deal.
• Reuters. (2026h, October 21). Israel condemns eastern Libyan parliament approval of Turkey maritime deal.
• Reuters. (2026i, October 22). Greece, Egypt in talks to extend maritime zone further east.
• Reuters. (2026j, October 24). Libya’s Dbeibah says ready to address Egypt’s maritime concerns.
• Reuters. (2026k, October 24). Iran has ramped up efforts to target US personnel, intelligence memo warns.
• Reuters. (2026l, October 24). Yemen’s Houthis renew warning against using Riyadh airport.
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020, September 15). Sayın Bakanımızın Yunanistan’da yayımlanan Kathimerini gazetesindeki makalesi.
• United Nations. (1945). Charter of the United Nations, art. 102.
• United Nations. (1969). Vienna Convention on the Law of Treaties, 1155 U.N.T.S. 331.
• United Nations. (1982). United Nations Convention on the Law of the Sea, 1833 U.N.T.S. 397.
• U.S. Geological Survey. (2010a). Assessment of undiscovered oil and gas resources of the Levant Basin Province, Eastern Mediterranean. U.S. Geological Survey Fact Sheet 2010–3014.
• U.S. Geological Survey. (2010b). Assessment of undiscovered oil and gas resources of the Nile Delta Basin Province, Eastern Mediterranean. U.S. Geological Survey Fact Sheet 2010–3027.