Logo
Çağ Üniversitesi
15.02.2020

YÜZYILIN ANLAŞMASI PLANI DEĞERLENDİRMESİ

Müberra ÖZTÜRK tarafından

YÜZYILIN ANLAŞMASI PLANI DEĞERLENDİRMESİ

 

1897 yılında İsviçre’de düzenlenen Birinci Siyonizm Kongresi ile tohumları atılan Yahudi devleti kurma fikri 1917’de İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour tarafından Siyonistlerin önderlerinden Lord Rothshild’e gönderilen mektup devletin kurulmasının sözü verilmiştir ve ile Balfour deklarasyonu olarak resmiyette yer almıştır.Günümüzde İsrail devletinin sınırlarının sürekli genişlemesine bağlı olarak,  Filistin devletinin topraklarının işgali  modern dünyada en uzun süren işgal olarak tanımlanabilir (BİA Haber Merkezi, 2017).

28 Ocak 2020 tarihinde,  Beyaz Saray’da İsrail devleti başbakanı Netanyahu ve ABD başkanı Donald Trump tarafından Yüzyılın Anlaşması Planı açıklanmıştır. Filistin devletinin onayı olmadan, tek taraflı olarak ABD ve İsrail işbirliği ile sözde Ortadoğu Barış Planı oluşturulmuştur. Anlaşma genel olarak İsrail’in çıkarlarını gözetmektedir. İsrail için güvenlik, zenginlik ve barış öncelikli başlıklardır. ABD tüm gücüyle İsrail’in arkasında durmaktadır. Trump BAE, Umman ve Bahreyn’e sözde barış anlaşmasına destek verdikleri için teşekkür ederek müttefikleri olduğu Ortadoğu ülkelerinden de destek gördüklerini belirtmiştir.

Anlaşma İçeriği

Yüzyılın Anlaşması Planı açıklanırken ilk olarak İsrail ve ABD için tehdit kaynağı olan İran İslam Devleti’nin gücünün kırıldığının altı önemle çizilmiştir. İran’a uygulanan yaptırımlar ve Kasım Süleymani’nin öldürülmesi ile bölgede ABD ve İsrail için tehdit oluşturmasının önüne geçildiği vurgulanmıştır. İran Devrim Muhafızı Kudüs gücü komutanı Kasım Süleymani’nin öldürülmesi ile teröre büyük darbe vurulduğu belirtilmiştir (Kasım Süleymani: İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı'nın öldürülmesi ne anlama geliyor?, 2020).

Anlaşma genel olarak İsrail’in topraklarını genişletmesine ve uluslararası hukuk karşısında işgallerini meşrulaştırmasına hizmet etmektedir. Öngörülen plan ile Kudüs,  İsrail’in bölünmez başkenti olarak belirlenmiştir. Filistin’in başkenti ise Ayrım Duvarı’nın dışında kalan mahalleleri içermektedir. Kudüs kenti Ortadoğu’daki sorunların merkezinde yer almaktadır ve 50 yıldır İsrail tarafından işgal altındadır. Kudüs üç semavi din için kutsal olmakla birlikte işgal sonrasında Müslümanlar için neredeyse yasaklı hale gelmiştir. Plan’ın diğer önemli maddesi ise yıllardır genişleyen yasa dışı Yahudi yerleşimleri ise meşru kabul edilmiştir. Bu madde ile genişleyen işgaller meşrulaştırılmıştır. İsrail plan ile Ürdün Vadisi üzerindeki hakimiyetine devam edeceğini açıklamıştır (DEMİRCİ, 2020). Ürdün Vadisi önemli su ve tarım kaynaklarına sahip bir bölgedir. İsrail bölgenin %87’sini askeri bölge, %7’sini doğal koruma alanı ilan etmiştir. Ürdün Vadisi devam eden Yahudi yerleşimleri ile de işgal edilmeye devam etmektedir. İsrail işgal ettiği bu bölgeden elde ettiği ürünleri AB pazarına satarak önemli ekonomik gelir sağlamaktadır (Knell, 2019). İsrail’in Doğu Akdeniz’de izlediği politikalar, Akdeniz sınırlarını tanınarak kabul ediliyor. Bu durumda bölgeden çıkacak doğal kaynakların hakkı İsrail’e tanımlanmaktadır. Planın diğer önemli maddesi ise Filistin devletinin silahsızlandırılmasıdır. Filistin devletinin ordu kurma hakkı olmayacaktır ve iç güvenliği İsrail tarafından kurulan birimler tarafından sağlanacaktır. Ordusu olmayan bir devlet realist sistemde bağımsız olmaktan mahrumdur, savunmasızdır ve her türlü tehdide açıktır. İç güvenliğin dahi başka bir devlet tarafından sağlanması ise halkın özgürlüklerinin olmadığı ve her an hedef durumunda olduklarının apaçık göstergesidir. Trump, Yüzyılın Anlaşması Planı’nın Filistinliler için son şans olduğunu ve Filistin’in bağımsız bir devlet olabilmesi için 4 yıllık süre tanındığı belirtmiştir. Filistin’in bu şartları kabul etmesi sonucunda 50 milyar dolarlık bir yardım desteği ve 1 milyon Filistinliye iş yardımı yapılacağı belirtilmiştir (Talha Yavuz, 2020).

Yüzyılın Anlaşması Planı’na Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas şiddetle karşı çıktıklarını belirtmiştir. Bu planı geçersiz kılmak için direnişe ve çalışmalara başlayacaklarını ve Kudüs ve Filistinlerinin haklarının satılık olmadığını belirtmişlerdir. Bölge ülkelerinden Türkiye, İran, Ürdün bu plana karşı çıkmışlardır. Körfez ülkeleri ise bu ABD müttefiki ve para kaynakları olarak İsrail’in korunması ve desteklenmesi tarafında yer almışlardır. Mısır, bu planın uygulanması için darbeyle başa gelen Sisi yönetimi ile bölgede ABD ve İsrail’in çıkarları için çalışan öncü ülkelerden biridir. İran tehdidi karşısında ABD tarafından destek alan BAE ve Suudi Arabistan ise Filistin devletine sözü verilen 50 milyar doların finansman kaynağı ülkeleridir. Türkiye ve İran ise İsrail’in işgallerine karşı çıkan iki bağımsız devlet statüsünde yer almaktadır. Planın açıklamasında ilk olarak, İran devletinin güçsüzleştirildiği ve artık tehdit oluşturmadığı belirtilmiştir. Türkiye güç dengelerini ve çıkarlarını göz önünde bulundurarak tepki göstermelidir. Filistin devletinin her zaman yanında olan Türkiye, Doğu Akdeniz’de aradığı desteği Filistin’den bulamamıştır. Türkiye her daim Müslüman toplumların yanında yer almıştır fakat devletin güvenlik sorunları ve çıkarları göz ardı edilmemelidir (Trump'ın 'Yüzyılın Anlaşması' dediği barış planına uluslararası tepki yağdı, 2020).

Değerlendirme

ABD ve İsrail ortaklığı ile oluşturulan Yüzyılın Anlaşması Planı uluslararası hukukun yok sayılması anlamına gelmektedir. Plan ile İsrail tarafından yapılan işgaller resmileştirilmeye çalışılmaktadır. 1897 yılından itibaren işgal planları istikrarla uygulanmaktadır. Arap devletlerindeki istikrarsızlık ve birlik olamama sorunu Filistin devletini yok olacak duruma getirmiştir. İsrail, başta ABD olmak üzere büyük emperyal devletler tarafından korunmaktadır ve İsrail’in güvenliği bölgenin siyasi ve demografik yapısı değiştirilerek sağlanmaktadır. İsrail’e karşı düşmanlık gösteren devletler yıkıma uğratılmışlardır. Yıkıma uğratılan devletlere Irak, Libya ve Suriye devletleri örnek verilebilir. İran da bölgede İsrail ve ABD güvenlik ve çıkarlarına tehdit unsuru olarak görülmektedir bu yüzden İran’ın nükleer sahibi olmasına izin verilmemektedir ve yaptırımlar ile gücü kırılmaktadır. Yüzyılın anlaşması ile ordusu olmayan, hava sahası ve sınırları İsrail kontrolünde olan, egemenlikten yoksun bir Filistin yaratılmak istenmektedir. İsrail doğal kaynaklar bakımından zengin deniz sınırlarına el koyarak, verimli tarım arazilerini işgal ederek, kutsal topraklardan men ederek,  Filistin devletinin ekonomik, siyasi, dini haklarını elinden almıştır. Tüm bu haklar olmadan devlet olmak imkansızdır. Uluslararası hukuktan kaynaklanan haklar sonuna kadar talep edilmelidir. Müslüman toplumların ve devletlerin destekleri hayati öneme haizdir. Türkiye, Suriye yaptığı siyasi hatayı tekrar etmemelidir ve ilk olarak kendi çıkarlarını gözeterek Filistin halkına yardım etmelidir.

 

Kaynakça

 

BİA Haber Merkezi. (2017, Aralık). İsrail-Filistin Sorununun Tarihçesi: 1897'den 2018'e. Bianet: http://bianet.org/bianet/siyaset/192219-israil-filistin-sorununun-tarihcesi-1897-den-2018-e#top adresinden alınmıştır

DEMİRCİ, Y. (2020, Ocak). Trump'ın sözde barış planı Filistin davasını ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/17109#! adresinden alınmıştır

Kasım Süleymani: İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı'nın öldürülmesi ne anlama geliyor? (2020, Ocak). BBC: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-50979291 adresinden alınmıştır

Knell, Y. (2019, Eylül). Ürdün Vadisi hem İsrail hem Filistinliler için neden önemli? BBC: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-49666213 adresinden alınmıştır

Talha Yavuz, A. F. (2020, Ocak). Uzmanlara göre Trump'ın sözde Orta Doğu barış planı 'tek taraflı ve uygulanamaz'. Anadolu Ajansı: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uzmanlara-gore-trumpin-sozde-orta-dogu-baris-plani-tek-tarafli-ve-uygulanamaz/1717765 adresinden alınmıştır

Trump'ın 'Yüzyılın Anlaşması' dediği barış planına uluslararası tepki yağdı. (2020, Ocak). Euronews: https://tr.euronews.com/2020/01/28/trump-in-yuzyilin-anlasmasi-dedigi-baris-planina-uluslararasi-tepki-yagdi adresinden alınmıştır

 

 

Müberra ÖZTÜRK

YAZAR HAKKINDA

Güney Güvenlik Okulu Ortadoğu Masası Sorumlusu.